Sąd nakazał opiekunce oddać 42 237,30 zł świadczenia pielęgnacyjnego pobranego za okres, w którym osoba pod jej opieką otrzymywała świadczenie wspierające. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł 14 stycznia 2026 r. (sygn. IV SA/Wr 413/25), że taki zwrot należy się niezależnie od tego, czy opiekun wiedział o zakazie łączenia obu świadczeń. Sprawa wiąże się z listami, które trzy lata wcześniej MOPS i GOPS rozesłały do kilkuset tysięcy rodzin osób niepełnosprawnych.
Dlaczego opiekun musi zwrócić świadczenie pielęgnacyjne, jeśli podopieczny dostał świadczenie wspierające?
Zgodnie z art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane liczy się świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za czas, w którym świadczenie wspierające trafiło do osoby wymagającej opieki. WSA we Wrocławiu podkreślił, że ocena ta nie zależy od tego, czy beneficjent zdawał sobie sprawę z zakazu łączenia świadczeń ani jakie miał w tym intencje – sam fakt nałożenia się okresów wystarcza do żądania zwrotu.
Niejasne pismo z MOPS i GOPS sprzed trzech lat
Latem 2023 r. ośrodki pomocy społecznej rozesłały do kilkuset tysięcy opiekunów osób niepełnosprawnych pisma wypełniające ustawowy obowiązek informacyjny związany z wejściem w życie świadczenia wspierającego. Zamiast konkretnych przykładów liczbowych, korespondencja ograniczała się do ogólnych sformułowań, przez co wiele rodzin nie zrozumiało, że w pewnych okolicznościach będą musiały oddać od 40 000 do 60 000 zł. Skalę tego nieporozumienia ujawniły dopiero spory przed sądami administracyjnymi.
Kogo obejmują nowe zasady świadczenia pielęgnacyjnego od 2024 roku?
Od 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach przysługuje wyłącznie osobom opiekującym się osobą z niepełnosprawnością, która nie ukończyła 18. roku życia. Gdy podopieczny jest pełnoletni, o świadczenie wspierające może ubiegać się on sam, a nie jego opiekun. Dla spraw o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy (ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390) oraz zasiłek dla opiekuna (ustawa z 4 kwietnia 2014 r., t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1297), w których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., nadal obowiązują przepisy sprzed reformy.
Sprawa z Wrocławia: 42 237,30 zł do zwrotu
W rozpatrywanej przez WSA sprawie gminny ośrodek pomocy społecznej wysłał opiekunce pismo datowane na 18 sierpnia 2023 r., doręczone pięć dni później. Punkt jedenasty dokumentu opisywał konsekwencje jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i wspierającego za ten sam okres. Gdy oba świadczenia faktycznie się pokryły, GOPS zażądał zwrotu 42 237,30 zł, a sąd, oceniając zasadność tego żądania, wziął pod uwagę właśnie wcześniejsze pouczenie z pisma.
Skąd biorą się kwoty rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych?
W 2023 r. niewielu opiekunów zdawało sobie sprawę, że ZUS może przyznać świadczenie wspierające z mocą wsteczną nawet do sześciu miesięcy, a przy przewlekle prowadzonym postępowaniu zdarzały się decyzje obejmujące nawet 12 miesięcy wstecz. Pieniądze trafiały wówczas do osoby niepełnosprawnej, podczas gdy jej opiekun przez ten sam czas pobierał i na bieżąco wydawał świadczenie pielęgnacyjne. Efektem bywało późniejsze wezwanie z MOPS do oddania pieniędzy za cały okres, w którym oba świadczenia się pokrywały.
Czy dało się uniknąć obowiązku zwrotu pieniędzy?
Teoretycznie tak – pismo z 2023 r. wskazywało, że osoba z niepełnosprawnością, składając wniosek o świadczenie wspierające, mogła sama określić, od którego miesiąca chce je otrzymywać, tak by okres ten nie pokrywał się z pobieraniem przez opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna. W praktyce niejasność komunikatu sprawiła, że w wielu sprawach sądy administracyjne uznawały, iż rodziny mogły nie odczytać go prawidłowo, co – ich zdaniem – podważało podstawę do żądania zwrotu. Ostatecznie jednak to WSA i NSA rozstrzygały te spory, a linia orzecznicza widoczna w wyroku z Wrocławia przyznała rację ośrodkom pomocy społecznej.
FAQ
Czy trzeba zwrócić świadczenie pielęgnacyjne, jeśli osoba niepełnosprawna dostała za ten sam okres świadczenie wspierające?
Co do zasady tak, ale nie w każdej sprawie. Zgodnie z art. 63 ust. 11 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyrokiem WSA we Wrocławiu z 14 stycznia 2026 r. (IV SA/Wr 413/25), takie świadczenie pielęgnacyjne uznaje się za nienależnie pobrane bez względu na świadomość opiekuna. Jak podaje portal Infor.pl, w części spraw sądy administracyjne uznawały jednak niejasność pism MOPS/GOPS z 2023 r. za okoliczność podważającą obowiązek zwrotu, więc wynik zależy od konkretnej sprawy.
Kogo obejmuje nowe świadczenie pielęgnacyjne wprowadzone od 1 stycznia 2024 r.?
Tylko opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie ukończyły 18. roku życia. Osoby, których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna powstało do 31 grudnia 2023 r., rozliczane są na dotychczasowych zasadach.
Dlaczego pisma MOPS i GOPS z 2023 r. wywołały tyle wątpliwości?
Bo informowały o nowych zasadach ogólnikowo, bez przykładów liczbowych, przez co wiele rodzin nie zrozumiało, że mogą zostać zobowiązane do zwrotu kwot rzędu 40 000-60 000 zł.
Źródła
- Infor.pl – MOPS i GOPS wysłały kilkaset tysięcy listów do rodzin osób niepełnosprawnych
- Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) – wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. IV SA/Wr 413/25
- ZUS – instytucja wypłacająca świadczenie wspierające
- Internetowy System Aktów Prawnych – ustawa o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390) i ustawa o zasiłkach dla opiekunów (Dz.U. z 2020 r. poz. 1297)
Czy wiedziałeś, że pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i wspierającego za ten sam okres może skończyć się żądaniem zwrotu dziesiątek tysięcy złotych?
Stan prawny na dzień: 2026-10-27. Zakres: Dotyczy opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy pobierali świadczenie pielęgnacyjne (na starych lub nowych zasadach) w okresie, w którym osoba pod ich opieką otrzymała od ZUS świadczenie wspierające – także wtedy, gdy świadczenie wspierające zostało przyznane z mocą wsteczną (w opisanym przypadku do 12 miesięcy). Obowiązek zwrotu dotyczy kwoty świadczenia pielęgnacyjnego przypadającej na okres pokrywający się z wypłatą świadczenia wspierającego, niezależnie od tego, czy opiekun wiedział o zakazie łączenia obu świadczeń. Czego nie obejmuje: Nie dotyczy osób, których prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna powstało do 31 grudnia 2023 r. i które nie pobierały jednocześnie świadczenia wspierającego – do nich stosuje się przepisy dotychczasowe. Artykuł nie rozstrzyga też wyniku wszystkich indywidualnych spraw przed sądami administracyjnymi – źródło zaznacza, że w części spraw sądy uznawały niejasność pism MOPS/GOPS z 2023 r. za okoliczność podważającą obowiązek zwrotu, mimo że inne wyroki (w tym opisany wyrok WSA we Wrocławiu) przyznały rację ośrodkom pomocy społecznej. Pochodzenie tekstu: Materiał przygotowany automatycznie na podstawie źródeł wymienionych powyżej i zweryfikowany pod kątem zgodności z nimi. Nie stanowi porady prawnej.
Brak komentarzy