Wielu pracowników korzysta z home office od miesięcy, a nawet lat i traktuje tę formę pracy jako stały element swojego zatrudnienia. Tymczasem eksperci prawa pracy wskazują na poważne ryzyko: jeśli możliwość pracy zdalnej nie została zapisana w umowie lub aneksie, pracodawca może ją cofnąć praktycznie z dnia na dzień — całkowicie legalnie i bez żadnego odszkodowania dla pracownika.
Home office bez zapisu w umowie — co mówią przepisy?
Praca zdalna została uregulowana w polskim Kodeksie pracy nowelizacją, która weszła w życie w kwietniu 2023 roku. Przepisy wprowadzają rozróżnienie między pracą zdalną uzgodnioną na stałe a tzw. okazjonalną pracą zdalną. Warto wiedzieć, że samo faktyczne wykonywanie obowiązków z domu — nawet przez dwa lata — nie tworzy po stronie pracownika żadnego roszczenia do kontynuowania tej formy zatrudnienia, jeśli nie wynika ona wprost z dokumentów. Eksperci podkreślają, że zwyczaj czy dobra wola pracodawcy nie mają mocy prawnej równej zapisom umownym.
Kiedy pracodawca może zabrać home office w 24 godziny?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, jeśli praca zdalna była wykonywana na podstawie ustnego porozumienia lub nieformalnej zgody przełożonego, pracodawca może w każdej chwili zażądać powrotu do biura. Nie obowiązuje go wówczas żaden okres wypowiedzenia ani obowiązek uzasadnienia decyzji. Specjaliści z zakresu prawa pracy zwracają uwagę, że w takiej sytuacji pracownik nie może skutecznie odmówić stawienia się w siedzibie firmy — nieuzasadniona odmowa może być potraktowana nawet jako naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, co w skrajnych przypadkach grozi zwolnieniem dyscyplinarnym.
Jak skutecznie zabezpieczyć prawo do pracy zdalnej?
Eksperci rekomendują kilka konkretnych kroków, które warto podjąć jak najszybciej. Przede wszystkim należy sprawdzić treść aktualnej umowy o pracę oraz wszelkich aneksów i regulaminów obowiązujących w firmie. Jeśli żaden z tych dokumentów nie zawiera zapisu o pracy zdalnej, warto zwrócić się do pracodawcy z wnioskiem o zawarcie formalnego porozumienia lub aneksu do umowy. Dokument taki powinien precyzować wymiar pracy zdalnej (np. liczbę dni w tygodniu), zasady jej wykonywania oraz procedurę ewentualnego cofnięcia tej formy zatrudnienia — w tym rozsądny okres wypowiedzenia. Warto wiedzieć, że pracodawca nie ma obowiązku zgodzić się na taki zapis, jednak formalne porozumienie chroni obie strony i minimalizuje ryzyko nagłych zmian.
Okazjonalna praca zdalna — opcja dla elastycznych
Kodeks pracy przewiduje również tzw. okazjonalną pracę zdalną w wymiarze do 24 dni w roku kalendarzowym. Realizowana jest ona na wniosek pracownika i nie wymaga tak rozbudowanych formalności jak stała praca zdalna. Eksperci zaznaczają jednak, że ta forma nie daje pracownikowi prawa do regularnego home office i nie może stanowić substytutu dla formalnych ustaleń dotyczących codziennej lub cotygodniowej pracy z domu. To rozwiązanie sprawdza się przede wszystkim jako uzupełnienie, a nie podstawa organizacji pracy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy pracodawca musi podać powód cofnięcia home office?
Jeśli praca zdalna nie jest uregulowana w umowie ani porozumieniu, pracodawca nie musi podawać żadnego uzasadnienia swojej decyzji. Eksperci wskazują, że jedynie w przypadku formalnie zawartego porozumienia o pracy zdalnej zasady jego rozwiązania — w tym ewentualny obowiązek uzasadnienia — mogą wynikać z treści samego dokumentu lub wewnętrznego regulaminu pracy zdalnej obowiązującego w danej firmie.
Co zrobić, gdy pracodawca obiecał home office ustnie, ale nie ma tego w umowie?
Ustna obietnica pracodawcy nie ma mocy wiążącej w świetle przepisów prawa pracy. Specjaliści radzą, aby jak najszybciej wystąpić z pisemnym wnioskiem o uregulowanie kwestii pracy zdalnej w formie aneksu do umowy lub odrębnego porozumienia. Warto zachować kopię wniosku jako dowód w ewentualnym sporze. Samo powołanie się na wcześniejsze ustalenia słowne w sporze z pracodawcą jest niezwykle trudne do udowodnienia i rzadko skuteczne.
Czy długoletnie korzystanie z pracy zdalnej może być uznane za zmianę warunków zatrudnienia?
Warto wiedzieć, że polskie orzecznictwo nie wypracowało jednolitego stanowiska w tej kwestii, a większość ekspertów prawa pracy jest zdania, że sam upływ czasu i faktyczne wykonywanie pracy z domu nie prowadzi automatycznie do trwałej zmiany warunków zatrudnienia. Zmiana taka wymaga bowiem wyraźnego oświadczenia woli obu stron — najlepiej w formie pisemnej. Dlatego nawet wieloletni home office bez formalnego zapisu pozostaje wyłącznie dobrą wolą pracodawcy, którą może on odwołać bez zachowania okresu wypowiedzenia.
Źródło: https://nowoczesneprawopracy.pl/home-office-to-nie-prawo-szef-moze-zabrac-go-w-24h-legalnie/
Brak komentarzy