Ten temat na: Facebook / Instagram
6 października 2026 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację żony oraz zażalenie męża na odrzucenie jego spóźnionego odwołania, kończąc wieloletni spór o zwrot zasiłku chorobowego – wyrok opublikowano 10 listopada. Kobieta ma oddać Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych 83 366,66 zł, z czego 57 565,67 zł to same zasiłki wypłacone mężowi, a 25 800,99 zł to odsetki naliczone do decyzji z 17 kwietnia 2025 r. ZUS tak rozliczył pięć okresów choroby z lat 2018–2023, bo uznał, że mąż był przy firmie żony osobą współpracującą, nie pracownikiem uprawnionym do zasiłku.
Co orzekł Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie zwrotu zasiłku chorobowego?
Sąd Okręgowy w Łodzi utrzymał w mocy decyzję, zgodnie z którą zwrot obciąża żonę – właścicielkę firmy remontowej, która zgłosiła męża do ubezpieczeń społecznych. Oddalone zostało też jego zażalenie na wcześniejsze postanowienie sądu rejonowego – ten sąd odrzucił jego odwołanie, uznając je za złożone po terminie. Oba rozstrzygnięcia są już prawomocne, więc kwota 83 366,66 zł ma wrócić do ZUS.
Jak ZUS wyliczył kwotę 83 366,66 zł do zwrotu?
Z decyzji ZUS z 17 kwietnia 2025 r. wynika prosty podział: 57 565,67 zł to zasiłki, które mąż dostał za pięć okresów niezdolności do pracy przypadających między 2018 a 2023 rokiem, a 25 800,99 zł to odsetki doliczone za ten czas. Obie kwoty razem dają 83 366,66 zł – im starsza wypłata, tym więcej narosło odsetek, co w tej sprawie przełożyło się na ponad 25 tys. zł dodatkowego obciążenia. Żona próbowała przekonać sądy, że najstarszych należności i odsetek nie powinno się już dochodzić, ale oba sądy obowiązek zwrotu potwierdziły w całości.
Dlaczego mąż stracił prawo do zasiłku, mimo opłaconych na czas składek?
Spór o zwrot pieniędzy poprzedziło odrębne postępowanie o to, jaki tytuł ubezpieczenia przysługiwał mężowi. W kwietniu 2022 r. ZUS orzekł, że od dnia zatrudnienia w lutym 2018 r. powinien on dla celów ubezpieczeń figurować jako osoba współpracująca przy firmie żony, a nie jako jej pracownik – mimo etatu kierowcy i zaopatrzeniowca oraz terminowych wpłat wynagrodzenia i składek. Małżonkowie odwołali się, ale 11 lutego 2025 r. apelację oddalił Sąd Apelacyjny w Łodzi, co uczyniło tę kwalifikację prawomocną jeszcze przed sprawą o zwrot zasiłku. To rozróżnienie ma znaczenie przy chorobowym: pracownik podlega mu obowiązkowo z mocy prawa, a osoba współpracująca – choć obowiązkowo ubezpieczona emerytalnie i rentowo – może samodzielnie zgłosić się do ubezpieczenia chorobowego na wniosek. Tu składki szły w ramach zgłoszenia pracowniczego, a to zgłoszenie, jak ustalił sąd, nie dawało mężowi prawa do zasiłku, choć wpłaty były regularne i terminowe.
Co świadczy o wspólnym gospodarstwie domowym małżonków przy rozdzielności majątkowej?
Sama rozdzielność majątkowa i osobne konta bankowe małżonków niczego w tej sprawie nie rozstrzygały. Sąd zwrócił uwagę, że mieszkali pod jednym dachem, a oboje dokładali się do kosztów domu i zakupów dla dziecka – to właśnie te okoliczności wskazują na wspólne gospodarstwo. Rozdzielność majątkowa reguluje bowiem stosunki majątkowe między małżonkami, a to, czy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, ocenia się na podstawie faktycznej sytuacji, nie zapisów umowy majątkowej. Sam wspólny adres jest tylko jedną z wielu okoliczności i nie rozstrzyga samodzielnie.
Kogo ZUS uzna za osobę współpracującą w rodzinnej firmie?
Przy zgłoszeniu do ubezpieczeń trzeba sprawdzić trzy warunki łącznie. Pierwszy warunek dotyczy kręgu osób wskazanych w przepisie: to małżonek, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione, a do tego rodzice, macocha, ojczym i osoby, które kogoś przysposobiły – z wyjątkiem kogoś zatrudnionego na umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. Drugi warunek to wspólne gospodarstwo domowe między tymi osobami, oceniane przez to, jak organizują codzienne życie i jak dzielą wydatki. Trzeci warunek to sama współpraca – liczy się to, jak często do niej dochodzi, jak szeroki jest jej zakres i jak ważne są te zadania dla działania firmy. Sporadyczne zastępstwo ocenia się inaczej niż regularne zajmowanie się zamówieniami, dostawami czy kontaktem z klientami.
Weźmy przykład dorosłej córki, która mieszka z ojcem, razem z nim prowadzi dom i codziennie obsługuje zamówienia w jego internetowym sklepie. Jeśli ojciec zatrudni ją na etat, powinien liczyć się z tym, że przy spełnieniu warunków współpracy to ubezpieczenie obejmie ją jako osobę współpracującą, a nie jako pracownicę na zwykłych zasadach etatowych. Gdyby jednak córka prowadziła własne, odrębne gospodarstwo domowe, jedna z ustawowych przesłanek by odpadła.
Kiedy ZUS może żądać zwrotu zasiłku od płatnika składek?
Choć ta sprawa dotyczyła małżeństwa, art. 84 ust. 6 ustawy systemowej działa szerzej i obejmuje każdego płatnika składek, nie tylko krewnych. ZUS może obciążyć płatnika zwrotem, jeśli ten przekazał nieprawdziwe dane, które wpłynęły na prawo do świadczenia albo jego wysokość, a w efekcie doszło do nienależnej wypłaty. W tej sprawie sąd uznał, że takim błędnym zgłoszeniem było wskazanie pracowniczego tytułu ubezpieczenia męża – dokumenty, którymi ZUS dysponował na początku, nie pozwalały mu samodzielnie rozpoznać, że w rzeczywistości chodziło o współpracę przy firmie. Sąd zarzucił przy tym żonie brak należytej staranności przy zgłaszaniu męża do ubezpieczeń. Zdaniem sądu do takiej odpowiedzialności płatnika nie trzeba nawet dowodzić, że celowo chciał zmylić ZUS – wystarczy samo przekazanie błędnych danych. W uzasadnieniu sąd wspomniał również o innych orzeczeniach, które kładły większy nacisk na winę samego płatnika oraz na to, czy błąd mógł zauważyć ZUS, zanim wypłacił świadczenie. Przy starszych wypłatach istotne jest też, do kogo skierowana jest decyzja: ograniczenia chroniące świadczeniobiorcę – w tym pięcioletni limit czasu na wydanie decyzji, przewidziany w art. 84 ust. 7a – nie obejmowały w tej sprawie żony jako płatnika składek, dlatego w rozliczeniu zostały też zasiłki z 2018 i 2019 r.
Praca w rodzinnej firmie i zwrot zasiłku – pytania i odpowiedzi
Jaki jest termin na zaskarżenie decyzji ZUS nakazującej zwrot zasiłku?
Zasadniczo na wniesienie odwołania jest miesiąc, licząc od dnia doręczenia decyzji, a samo pismo kieruje się do sądu właściwego, składając je za pośrednictwem ZUS. Sąd może rozpoznać odwołanie wniesione po terminie, jeżeli uchybienie jest nieduże, a jego przyczyny nie leżały po stronie osoby odwołującej się – w tej sprawie sąd rejonowy jednak stwierdził, że mąż złożył odwołanie po czasie, i z tego powodu je odrzucił.
Jak długo osoba współpracująca musi czekać na prawo do zasiłku chorobowego?
W ramach dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego okres wyczekiwania obejmuje standardowo 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Ustawa pozwala jednak wliczyć do niego wcześniejsze okresy ubezpieczenia, a w części sytuacji zasiłek przysługuje nawet bez zachowania tego okresu.
Czy można prosić ZUS o odstąpienie od zwrotu albo o raty?
Tak – w szczególnie uzasadnionych przypadkach ZUS może odstąpić od żądania zwrotu całkowicie lub częściowo, przesunąć termin płatności albo rozłożyć należność na raty. To inny tryb niż odwołanie: wniosek o taką ulgę opisuje okoliczności, które ją uzasadniają, a odwołanie służy do tego, by zakwestionować samą decyzję.
Źródła
- Artykuł źródłowy na gazetaprawna.pl o sprawie zwrotu zasiłku chorobowego w rodzinnej firmie
- Internetowy System Aktów Prawnych – tekst ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 84 ust. 6 i 7a)
- Internetowy System Aktów Prawnych – tekst ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
- Strona ZUS – informacje o odwołaniach od decyzji i wnioskach o ulgi w spłacie zobowiązań
Stan prawny na dzień: 2026-11-16. Zakres: Tekst dotyczy osób zatrudnionych na umowę o pracę przez małżonka lub bliskiego członka rodziny prowadzącego firmę, u których organ rentowy – na podstawie trzech łącznych warunków (krąg osób wskazany w przepisie, wspólne gospodarstwo domowe, realna współpraca w firmie) – stwierdził status osoby współpracującej, a nie pracownika objętego obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym. Dotyczy też zasady, że ZUS może żądać zwrotu nienależnie wypłaconych zasiłków od płatnika składek na podstawie art. 84 ust. 6 ustawy systemowej, gdy przekazał dane, które doprowadziły do nienależnej wypłaty, oraz tego, że ograniczenia czasowe chroniące świadczeniobiorcę (art. 84 ust. 7a) nie muszą chronić płatnika. Czego nie obejmuje: Artykuł nie dotyczy zwykłych stosunków pracy między niespokrewnionymi stronami, gdzie obowiązuje standardowe, obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe pracownika. Nie obejmuje osób współpracujących, które prowadzą własne, odrębne gospodarstwo domowe – wtedy ustawowa przesłanka wspólnego gospodarstwa nie jest spełniona. Nie rozstrzyga, czy sama rozdzielność majątkowa i osobne konta wykluczają uznanie za osobę współpracującą – w opisanej sprawie o wspólnym gospodarstwie zdecydowała faktyczna sytuacja, nie forma majątkowa. Nie dotyczy osób w związkach nieformalnych, bo ustawa wymienia małżonka i określone osoby z rodziny, nie partnera bez ślubu. Nie opisuje też sytuacji, w której błąd leżał po stronie ZUS rozpoznawalny z dokumentów przekazanych na starcie – w tej sprawie sąd uznał, że dokumenty, którymi ZUS początkowo dysponował, nie pozwalały mu rozpoznać, że chodziło o współpracę. Pochodzenie tekstu: Materiał przygotowany automatycznie na podstawie źródeł wymienionych powyżej i zweryfikowany pod kątem zgodności z nimi. Nie stanowi porady prawnej.
Brak komentarzy