Ten temat na: Facebook
Od 24 października 2026 r. płatnicy zasiłków ustalają prawo do zasiłku opiekuńczego na dziecko na podstawie samego oświadczenia rodzica, że nie ma domownika zdolnego przejąć opiekę. Jak podaje prawo.pl, potwierdza to stanowisko ZUS z 30 października 2026 r. — płatnik nie musi już prowadzić w tej sprawie odrębnego postępowania wyjaśniającego. Zmianę wprowadza nowe rozporządzenie z 27 września 2026 r. (Dz.U. z 2026 r., poz. 1316), podpisane przez ministra rodziny, pracy i polityki społecznej.
Chodzi o płatników składek, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 ubezpieczonych na 30 listopada poprzedniego roku kalendarzowego. Jak wskazuje prawo.pl, to właśnie oni samodzielnie obliczają, wypłacają i ustalają prawo do zasiłków — w tym do zasiłku opiekuńczego.
Co zmieniło nowe rozporządzenie o zasiłku opiekuńczym?
Nowe rozporządzenie posługuje się załącznikiem nr 7 „Zakres danych i informacji we wniosku o zasiłek opiekuńczy”. Jak podaje prawo.pl, wnioskodawca potwierdza nim wyłącznie, że w okresie objętym wnioskiem nie ma domownika zdolnego przejąć opiekę nad dzieckiem. Zniknął wymóg deklarowania, czy drugi rodzic pracuje, w jakim systemie i w jakich godzinach. Dotychczasowe dwa formularze — Z-15a dla opieki nad dzieckiem i Z-15b dla opieki nad innym chorym członkiem rodziny — zastąpił jeden wspólny wzór, oznaczony Z-15.
Jakie dane trzeba było podawać przed 24 października 2026 r.?
Zanim weszło w życie nowe rozporządzenie, zakres danych precyzował załącznik nr 6 do przepisów z 2015 r. Ubezpieczony deklarował w nim, czy istnieje domownik mogący przejąć opiekę, a w formularzu Z-15a — dodatkowo, czy matka lub ojciec dziecka pracuje, w jakim systemie i w jakich godzinach. Jak przypomina prawo.pl, art. 34 ustawy zasiłkowej z 25 czerwca 1999 r. zakłada, że zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, gdy w gospodarstwie domowym jest inny członek rodziny mogący zapewnić opiekę — z wyjątkiem opieki nad chorym dzieckiem do 2. roku życia.
Według prawo.pl płatnicy najczęściej mieli do czynienia właśnie z wnioskami o opiekę nad dzieckiem, więc na podstawie danych z Z-15a sprawdzali, czy godziny pracy obojga rodziców się pokrywają. Gdy się nie pokrywały — bo wtedy jedno z rodziców mogło przejąć opiekę — płatnik odmawiał prawa do zasiłku. Ogólność ustawowego warunku zmuszała ZUS do wydawania dodatkowych wyjaśnień co do stosowania art. 34. Jak podaje źródło, ZUS w komentarzu do ustawy zasiłkowej wskazywał, że zasiłek trzeba było wypłacić także wtedy, gdy godziny pracy rodziców formalnie się nie pokrywały, ale czas powrotu jednego rodzica z pracy choć częściowo pokrywał się z czasem dojazdu drugiego rodzica do pracy.
ZUS zaznaczał też w informacjach dołączonych do wniosków, że za osobę zdolną przejąć opiekę nie uznaje się m.in. osoby chorej, całkowicie niezdolnej do pracy czy prowadzącej działalność pozarolniczą — o czym decydowało samo oświadczenie wnioskodawcy, chyba że wzbudzało wątpliwości płatnika. Jak podaje prawo.pl, w odrębnych stanowiskach ZUS tłumaczył to na przykładach: gdy wnioskodawca deklarował, że niepracujący drugi rodzic jest chory, płatnik miał poprosić o zwykłe zaświadczenie lekarskie; gdy wątpliwości dotyczyły godzin pracy, płatnik miał zwrócić się o wyjaśnienia, a gdyby te nie usunęły niejasności — wstrzymać wypłatę i zwrócić się do ZUS o ustalenie prawa do świadczenia. ZUS przedstawił to w stanowisku dla Dziennika Gazety Prawnej, opublikowanym 20 sierpnia 2026 r.
Czy płatnik musi teraz sprawdzać oświadczenie rodzica?
Redakcja prawo.pl zwróciła się do ZUS z pytaniem, czy płatnik może teraz całkowicie zaufać oświadczeniu rodzica. W stanowisku z 30 października 2026 r. ZUS odpowiedział, że samo złożenie przez wnioskodawcę deklaracji o braku domownika mogącego przejąć opiekę wystarcza do ustalenia prawa do zasiłku i że płatnik nie musi już prowadzić w tej sprawie odrębnego postępowania wyjaśniającego.
ZUS dodał jednak, jak relacjonuje prawo.pl, że gdyby w toku ustalania prawa powstały uzasadnione wątpliwości co do czasu pracy drugiego rodzica — na przykład, gdyby płatnik dowiedział się, że był on obecny w domu w czasie sprawowania opieki — może wezwać ubezpieczonego do wyjaśnień, a jeśli te okażą się niewystarczające, wystąpić do ZUS o ustalenie prawa do zasiłku. ZUS nie wyklucza więc, że płatnik, który z innych źródeł pozyska informację o istnieniu takiego domownika, powinien podjąć próbę wyjaśnienia sytuacji.
Co grozi za fałszywe oświadczenie w sprawie zasiłku opiekuńczego?
Skutki nieprawdziwego oświadczenia obciążają samego wnioskodawcę. Jak podaje prawo.pl, zasiłek wypłacony na jego podstawie zostanie potraktowany jako świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r. Z art. 84 ust. 1 tej ustawy wynika obowiązek zwrotu takiego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, a ZUS — jak wskazuje źródło — ma na wydanie decyzji ustalającej tę należność 5 lat, licząc od ostatniego dnia okresu, za który wypłacono zasiłek.
Obowiązki płatników, które zostają bez zmian
Zmiana nie dotyczy dwóch innych obowiązków płatników: ustalania limitu dni, za które zasiłek opiekuńczy przysługuje, oraz weryfikacji dokumentów potrzebnych do jego wypłaty — jak zaznacza prawo.pl. Źródło podaje też, że nowe przepisy i stanowisko ZUS nie zwalniają płatników z weryfikacji uprawnień do zasiłku, tylko przenoszą główny ciężar odpowiedzialności za warunki z art. 34 na samego ubezpieczonego.
Najczęściej zadawane pytania
Od kiedy obowiązuje nowe rozporządzenie o zasiłku opiekuńczym?
Od 24 października 2026 r. — to data wejścia w życie rozporządzenia z 27 września 2026 r. (Dz.U. z 2026 r., poz. 1316), jak podaje prawo.pl.
Czy rodzic musi podawać godziny pracy drugiego rodzica we wniosku o zasiłek opiekuńczy na dziecko?
Nie. Jak wskazuje prawo.pl, nowy wzór wniosku Z-15 wymaga jedynie oświadczenia, że nie ma domownika mogącego przejąć opiekę — informacji o zatrudnieniu i godzinach pracy drugiego rodzica nie trzeba już podawać.
Czy płatnik może zignorować wątpliwości co do oświadczenia rodzica?
Nie zawsze. Jak podaje prawo.pl, ZUS w stanowisku z 30 października 2026 r. wskazał, że gdy pojawią się uzasadnione wątpliwości co do czasu pracy drugiego rodzica, płatnik może wezwać ubezpieczonego do wyjaśnień albo zwrócić się do ZUS o ustalenie prawa do zasiłku.
Źródła
- Prawo.pl, „Zasiłek opiekuńczy dla rodziców – mniej obowiązków dla płatników”: https://www.prawo.pl/kadry/zasilek-opiekunczy-dla-rodzicow-mniej-obowiazkow-dla-platnikow,1556669.html
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), strona główna: https://www.zus.pl
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Czy w Twojej firmie wniosek o zasiłek opiekuńczy już poszedł na nowym formularzu Z-15?
Stan prawny na dzień: 2026-11-16. Zakres: Zmiana dotyczy płatników składek zgłaszających do ubezpieczenia chorobowego więcej niż 20 ubezpieczonych na 30 listopada poprzedniego roku kalendarzowego oraz rodziców wnioskujących o zasiłek opiekuńczy na dziecko na formularzu Z-15, od 24 października 2026 r., gdy wnioskodawca oświadczy, że nie ma domownika mogącego przejąć opiekę. Jak podaje prawo.pl, ZUS w stanowisku z 30 października 2026 r. zastrzegł, że to oświadczenie wystarcza, o ile u płatnika nie powstaną z innych źródeł uzasadnione wątpliwości co do czasu pracy drugiego rodzica. Czego nie obejmuje: Artykuł nie dotyczy płatników zgłaszających do ubezpieczenia chorobowego 20 lub mniej ubezpieczonych (u nich prawo do zasiłku ustala ZUS, a nie płatnik) oraz nie rozstrzyga zasad przyznawania dodatkowego zasiłku opiekuńczego, o którym źródło wspomina jako o odrębnym temacie. Artykuł tylko potwierdza, że obowiązki płatników dotyczące ustalania limitu dni zasiłku opiekuńczego i weryfikacji dokumentów do jego wypłaty się nie zmieniły — nie opisuje natomiast, jak te obowiązki wyglądają w praktyce, ani szczegółów kontroli z art. 68a ust. 2 ustawy zasiłkowej, których materiał źródłowy nie opisuje do końca. Pochodzenie tekstu: Materiał przygotowany automatycznie na podstawie źródeł wymienionych powyżej i zweryfikowany pod kątem zgodności z nimi. Nie stanowi porady prawnej.
Brak komentarzy