Umowa zlecenie, a w praktyce etat? SN: liczy się faktyczna praca, nie nazwa umowy

Ten temat na: Facebook / Instagram

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 8 września 2026 r. (sygn. I PSK 771/26) potwierdził, że sądy obu instancji słusznie zakwalifikowały współpracę spółki z pracownikiem działu handlowego jako stosunek pracy, mimo podpisanej umowy cywilnoprawnej. Jak wskazał SN, nazwa kontraktu oraz jego treść zadeklarowana w chwili podpisania mają znaczenie drugoplanowe – rozstrzyga to, w jaki sposób umowa jest faktycznie wykonywana.

Sprawa Marka A.: zlecenie w dziale handlowym pod ścisłym nadzorem spółki

Sąd pierwszej instancji ustalił, że między spółką a Markiem A. (dane zmienione) istniał stosunek pracy, choć strony formalnie podpisały umowę cywilnoprawną. Spółka złożyła apelację, lecz Sąd Okręgowy w Warszawie ją oddalił, podzielając wcześniejsze ustalenia. Jak opisano w toku procesu, podporządkowanie było bardzo widoczne: miejsce oraz czas pracy wyznaczała spółka, a przełożony tworzył grafiki wskazujące, kto obsługuje którą zmianę – mężczyzna mógł jedynie wybrać jedną z dwóch zmian. Podlegał bezpośrednio kierownikowi biura, który na bieżąco wydawał mu polecenia dotyczące obsługi klientów. Sąd zwrócił uwagę, że wewnętrzne reguły spółki, w tym tzw. „biblia działań handlowca”, były na tyle szczegółowe i rygorystycznie weryfikowane, że trudno przypisać im inny charakter niż polecenia służbowego, a każde odstępstwo od procedur wymagało zgody dyrektora albo prezesa zarządu. Pracownika kontrolowano również pod kątem stosowania procedur i szablonów oraz terminowości i sposobu kontaktowania się z klientami.

Czy brak akt osobowych i ewidencji czasu pracy wyklucza stosunek pracy?

Nie – zdaniem sądu brak akt osobowych, ewidencji czasu pracy oraz nieskładanie przez pracownika zwolnień lekarskich nie miały w tej sprawie decydującego znaczenia. Umowa cywilnoprawna zawierała zapisy obce dla umowy o pracę, ale sąd podkreślił, że liczy się to, jak współpraca wyglądała w praktyce, i cechy, które w niej przeważały. W tej sprawie zabrakło choćby odrobiny niezależności, jaką zwykle mają od siebie nawzajem przedsiębiorcy współpracujący na podstawie kontraktów cywilnoprawnych. Obowiązki miały charakter bezwzględnie osobisty – zastępstwo innej osoby było niemożliwe – a pracę wykonywano w sposób powtarzalny. Na wynagrodzenie składały się część stała i prowizja, co sąd ocenił jako typowe dla umowy o pracę. Jak zauważył sąd, podmiot ukrywający stosunek pracy pod umową cywilnoprawną z reguły nie podejmuje działań właściwych dla takiego zatrudnienia, a skoro nie zgłasza pracownika do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę, ten nie ma podstawy do składania zwolnień lekarskich.

Czy umowa zlecenie może mieć elementy podporządkowania bez stania się umową o pracę?

Tak – Sąd Najwyższy przypomniał, że w umowie zlecenia mogą pojawić się elementy kierownictwa i podporządkowania, choć nie w takim zakresie, jak w stosunku pracy. Zdaniem SN samo pozostawanie w dyspozycji zlecającego nie jest cechą zarezerwowaną dla umowy o pracę, bo może występować także w kontraktach cywilnoprawnych. W tej sprawie SN wskazał jednak, że pracownik świadczył pracę osobiście i w sposób ciągły, za wynagrodzeniem, miał wyznaczone przez spółkę miejsce i czas pracy oraz podlegał kierownikowi biura, który wydawał mu polecenia dotyczące obsługi klientów spółki. Dodatkowo, jak podał SN, spółka kontrolowała sposób korzystania przez niego z internetu w godzinach pracy i z tego powodu udzielała mu pouczeń.

Dlaczego SN nie przyjął skargi kasacyjnej spółki do rozpoznania?

Bo, jak ocenił SN, spółka w skardze kasacyjnej ograniczyła się do polemiki z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów dokonaną przez sądy obu instancji. Wskazane przez nią istotne zagadnienie prawne sprowadzało się w rzeczywistości do ośmiu pytań o charakterze incydentalnym i kazuistycznym, a spółka nie wyjaśniła, z jakich powodów uważa dotychczasowe orzecznictwo SN za niewystarczające. W efekcie SN uznał, że spółka nie wykazała potrzeby rozpoznania swojej skargi kasacyjnej. Jak podkreślił SN w uzasadnieniu, gdy umowa jest faktycznie wykonywana w warunkach właściwych dla stosunku pracy, to ten sposób wykonywania – a nie treść oświadczeń złożonych przy jej podpisywaniu – rozstrzyga o charakterze łączącej strony relacji prawnej.

Najczęściej zadawane pytania

Czy nazwa umowy decyduje o tym, że to zlecenie, a nie umowa o pracę?

Nie – jak wskazał SN w postanowieniu I PSK 771/26, nazwa umowy i jej treść zadeklarowana przy podpisaniu mają znaczenie drugoplanowe. Decyduje to, jak umowa jest faktycznie wykonywana.

Czy umowa zlecenie może zawierać elementy podporządkowania?

Tak, SN przypomniał, że cechy kierownictwa i podporządkowania mogą wystąpić również w umowie zlecenia, choć nie w takim zakresie jak w stosunku pracy.

Czy brak akt osobowych i ewidencji czasu pracy wyklucza istnienie stosunku pracy?

Nie – w rozpatrywanej sprawie sąd uznał to za pozbawione znaczenia, bo strona ukrywająca stosunek pracy pod umową cywilnoprawną zwykle nie prowadzi takiej dokumentacji.

Źródła

Czy Twoja umowa zlecenie też zawiera grafiki zmian i codzienne polecenia przełożonego, tak jak w opisanej sprawie?

TLKP - Księgowość,        
  Podatki, Kadry i Płace

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *