Ten temat na: Facebook / Instagram
Gdy firma pracuje od poniedziałku do piątku, a pracodawca poleci pracownikowi pracę w wolną sobotę, dzień wolny w zamian nie może zostać wyznaczony jednostronnie. Zgodnie z art. 151[3] Kodeksu pracy termin odbioru tego wolnego dnia strony muszą uzgodnić wspólnie, niezależnie od tego, w jakiej formie do uzgodnienia doszło.
Czy pracodawca może sam wyznaczyć dzień wolny za pracę w sobotę?
Nie, o ile mowa o pracy w dniu wolnym wynikającym z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy — czyli, co do zasady, w innym dniu niż niedziela lub święto. Termin odbioru takiego wolnego dnia musi być wspólnie ustalony przez pracodawcę i pracownika; sama praca nie zamienia się automatycznie na dowolnie wybrany przez firmę dzień wolny. Uzgodnienie może nastąpić w dowolnej formie i nie musi być udokumentowane — jak w przykładzie, w którym pracodawca zapytał pracownika pracującego w wolną sobotę, czy odpowiada mu wolny poniedziałek, a pracownik się na to zgodził.
Taki wymóg uzgodnienia jest wyjątkiem na tle innych form odbierania czasu wolnego za pracę. Przy rekompensowaniu godzin nadliczbowych, czasu dyżuru albo pracy w niedzielę lub święto pracodawca może ustalać termin z pracownikiem, ale nie musi — wolno mu wskazać dzień jednostronnie, nawet jeśli to pracownik wnioskował o rozliczenie nadgodzin czasem wolnym. Przy pracy w dniu wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy pracodawca takiej możliwości nie ma.
Kiedy obowiązek udzielenia dnia wolnego powstaje
Jak podkreślił Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w wyroku z 10 lipca 2013 r. (sygn. III APa 7/13), pracodawca musi udzielić innego dnia wolnego w ramach tego samego okresu rozliczeniowego, w którym praca w dniu wolnym się odbyła. Sąd wskazał też, że obowiązek ten nie zależy od przekroczenia przeciętnej czterdziestogodzinnej normy tygodniowej — dzień wolny należy się nawet wtedy, gdy do takiego przekroczenia nie doszło. Główny Inspektorat Pracy w piśmie GPP-249-4560-52/09/PE/RP dodaje, że uprawnienie to nie zależy również od liczby przepracowanych godzin: nawet gdy praca w dniu wolnym trwała krótko, np. 3 godziny, pracownikowi należy się pełny dzień wolny w zamian.
Jak wynika z pisma GIP, pracodawca nie ma też wyboru formy rekompensaty — ustawowo przewidziana jest wyłącznie oddanie dnia wolnego, a art. 151[3] k.p. nie przewiduje w zamian dodatkowego wynagrodzenia.
Czy uzgodnienie trzeba spisać na papierze?
Nie — przepisy nie wymagają żadnej konkretnej formy uzgodnienia. Rozporządzenie MRPiPS z 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej (Dz.U. z 2026 r., poz. 474) w par. 6 pkt 1 lit c wskazuje, że do dokumentacji czasu pracy dołącza się dokumenty z uzgodnieniem terminu dnia wolnego za pracę z art. 151[3] k.p., ale dotyczy to tylko uzgodnień dokonanych w utrwalonej formie — pisemnej albo elektronicznej. Rozporządzenie nie nakłada obowiązku dokumentowania każdego uzgodnienia. Po zrealizowaniu wolnego w zamian za pracę w sobotę w ewidencji czasu pracy pojawią się odpowiednie wpisy: liczba godzin i godzina rozpoczęcia pracy w sobotę oraz dzień wolny w poniedziałek wraz z tytułem jego udzielenia.
Co grozi pracodawcy za brak dnia wolnego
Za pracę w dniu wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy Kodeks pracy nie przewiduje zamiennie rekompensaty finansowej — inaczej niż przy pracy w niedzielę lub święto. Jak wskazuje Główny Inspektorat Pracy, nieudzielenie dnia wolnego z art. 151[3] k.p. jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika z art. 281 pkt 5 k.p., zagrożonym karą grzywny, ale odpowiedzialność obciąża pracodawcę tylko wtedy, gdy po jego stronie wystąpiła wina umyślna albo nieumyślna — lekkomyślność lub niedbalstwo. Pracodawca, który nie podjął żadnych działań w stronę uzgodnienia terminu i tylko czekał bezczynnie na inicjatywę pracownika, dopuszcza się niedbalstwa, czyli winy nieumyślnej. Powinien zamiast tego sam zaproponować termin, dochowując należytej staranności; jeśli pracownik propozycji nie zaakceptuje i jednostronne wyznaczenie terminu nie jest możliwe, dzień wolny w tym okresie rozliczeniowym się nie odbędzie.
Faktyczne udzielenie dnia wolnego bywa niemożliwe z przyczyn obiektywnych — na przykład gdy praca w dniu wolnym przypadła pod sam koniec okresu rozliczeniowego, a rekompensaty nie można przenieść na następny okres, albo gdy strony po prostu nie doszły do porozumienia w sprawie terminu. Dla wykazania własnych działań pracodawca powinien mieć w dokumentacji kopię swojej propozycji terminu i, jeśli to możliwe, potwierdzenie odmowy pracownika.
Czy za pracę w dniu wolnym można dostać pieniądze zamiast wolnego?
Co do zasady nie — ustawowo przewidzianą formą jest dzień wolny, nie pieniądze. Z pisma GIP wynika jeden wyjątek: gdy pracodawca nie zdołał udzielić dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego, bo np. pracownik przebywał do jego końca na zwolnieniu lekarskim, i doszło przez to do przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy, pracownikowi — zgodnie z art. 151(2) § 2 k.p. — należy się za ten czas wynagrodzenie powiększone o 100-procentowy dodatek. Osobno, jeśli samo polecenie pracy w dniu wolnym spowoduje przekroczenie dobowej normy czasu pracy, godziny nad tę normę są zgodnie z art. 151(1) § 1 pkt 2 k.p. dodatkowo płatne: za pierwsze osiem godzin takiej pracy dodatek wynosi 100 proc., a za kolejne godziny — 50 proc.
FAQ
Czy pracodawca może sam wybrać, który dzień będzie wolny za pracę w sobotę?
Nie, jeśli to sobota wolna z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy — termin musi uzgodnić z pracownikiem, w dowolnej formie.
Czy uzgodnienie terminu dnia wolnego trzeba spisać na papierze?
Nie, przepisy nie wymagają żadnej formy uzgodnienia; dokumentować trzeba tylko te uzgodnienia, które zostały dokonane w formie pisemnej lub elektronicznej.
Czy pracownikowi, który pracował w dniu wolnym tylko kilka godzin, należy się cały dzień wolny?
Tak — jak wskazuje Główny Inspektorat Pracy, uprawnienie do dnia wolnego nie zależy od liczby przepracowanych godzin, nawet jeśli praca trwała np. 3 godziny.
Źródła
- Prawo.pl: Uzgodnienie z pracownikiem terminu odbioru wolnego za pracę w dniu wolnym od pracy
- Internetowy System Aktów Prawnych (ISAP) — Kodeks pracy, art. 151[3], 151(1), 151(2), 281 pkt 5
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
- Kodeks pracy (ISAP)
Stan prawny na dzień: 2026-11-11. Zakres: Dotyczy pracowników, którym pracodawca polecił pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy — co do zasady w dniu innym niż niedziela lub święto (np. w wolną sobotę). W takiej sytuacji dzień wolny w zamian musi przypadać w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym praca w dniu wolnym się odbyła, a jego termin wymaga wspólnego uzgodnienia pracodawcy z pracownikiem, bez wymogu konkretnej formy. Obowiązek udzielenia dnia wolnego nie zależy od przekroczenia przeciętnej 40-godzinnej normy tygodniowej ani od liczby godzin przepracowanych w dniu wolnym. Czego nie obejmuje: Artykuł nie dotyczy rekompensowania czasem wolnym godzin nadliczbowych, czasu dyżuru ani pracy w niedzielę lub święto — w tych przypadkach pracodawca nie musi uzgadniać terminu z pracownikiem i może, inaczej niż przy pracy w dniu wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy, wybrać zamiennie rekompensatę finansową. Nie rozstrzyga też indywidualnych spraw, w których strony nie doszły do porozumienia w sprawie terminu — poza wyjątkiem opisanym w źródle (brak możliwości udzielenia dnia wolnego do końca okresu rozliczeniowego połączony z przekroczeniem przeciętnej normy tygodniowej). Pochodzenie tekstu: Materiał przygotowany automatycznie na podstawie źródeł wymienionych powyżej i zweryfikowany pod kątem zgodności z nimi. Nie stanowi porady prawnej.
Brak komentarzy