Koniec bezpłatnych staży 2026 — to nie hasło, to konkretny projekt legislacyjny, który zmieni rynek pracy dla setek tysięcy młodych Polaków i firm, które z nich korzystają. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt nowej ustawy o stażach (nr UD307), która ma całkowicie zastąpić ustawę o praktykach absolwenckich z 2009 roku. Bezpłatna praktyka absolwencka zniknie z polskiego prawa. W jej miejsce wchodzi staż z gwarantowanym wynagrodzeniem, dniami wolnymi, ochroną na wzór Kodeksu pracy i kontrolą PIP. Dla pracodawców to nowe obowiązki. Dla stażystów — pierwszy realny standard ochrony.
Dlaczego dotychczasowe przepisy się nie sprawdziły?
Ustawa o praktykach absolwenckich z 17 lipca 2009 roku miała umożliwić młodym ludziom zdobycie pierwszego doświadczenia zawodowego. W praktyce stała się narzędziem, które — w rękach nieuczciwych pracodawców — pozwalało unikać kosztów zatrudnienia. Przepisy dopuszczały praktyki całkowicie bezpłatne. Nie było żadnego minimalnego wynagrodzenia, żadnych standardów czasu pracy, żadnych dni wolnych ani żadnej instytucji kontrolującej warunki praktyk na otwartym rynku pracy.
Z badań MRPiPS z 2023 roku wynika, że prawie połowa — 45,5% — firm, które oferowały praktyki absolwenckie, nie wypłacała żadnego wynagrodzenia za ten okres. Jednocześnie 30% przedsiębiorstw deklarowało, że przynajmniej czasami przyjmowało młode osoby na praktyki absolwenckie, choć bardzo niewielu pracodawców potrafiło prawidłowo zdefiniować tę formę współpracy.
Efekt był przewidywalny: praktyki absolwenckie w wielu firmach de facto zastępowały umowę o pracę. Młody człowiek wykonywał realne zadania produkcyjne, obsługiwał klientów, prowadził projekty — i nie dostawał za to ani złotówki. Prawo na to pozwalało.
Nowa ustawa o stażach 2026 — kluczowe założenia
Projekt ustawy o stażach (UD307) został wpisany do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów 16 września 2025 roku, a następnie 21 listopada 2025 roku skierowany do konsultacji. Po zakończeniu konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych projekt ma trafić pod obrady Sejmu — według aktualnych informacji najwcześniej w 2026 roku.
Celem ustawy jest uregulowanie zasad organizacji staży oferowanych na otwartym rynku pracy w sposób zapewniający ich wysoką jakość, zgodnie z oczekiwaniami osób podejmujących staże, a także eliminacja zjawiska bezpłatnych staży i minimalizacja ryzyka zastępowania stosunku pracy przez staż.
Ustawa uchyli ustawę o praktykach absolwenckich z 2009 roku. Praktyki absolwenckie, jako forma możliwa do zaoferowania bezpłatnie, znikną z polskiego prawa bezpowrotnie.
Kogo obejmie nowa ustawa?
Nowa ustawa o stażach obejmuje wyłącznie staże na otwartym rynku pracy. Jej postanowienia nie będą dotyczyły staży i praktyk odbywanych jako element programu kształcenia formalnego, staży organizowanych przez urzędy pracy, a także staży i praktyk niezbędnych w celu uzyskania dostępu do zawodu regulowanego — na przykład w architekturze i budownictwie czy medycynie.
Wyłączone pozostają więc: staż podyplomowy lekarzy i lekarzy dentystów, staż adaptacyjny pielęgniarek i położnych, staże asystenckie i urzędnicze w sądach i prokuraturze, praktyki zawodowe studentów w ramach programu studiów oraz aplikacje zawodowe. Ustawa uderza wprost w ten obszar, który dotychczas był zupełnie nieuregulowany — komercyjne staże na wolnym rynku, oferowane przez firmy prywatne młodym osobom szukającym pierwszego doświadczenia.
Obowiązkowe wynagrodzenie dla stażysty — ile i na jakich zasadach?
To serce całej reformy i jednocześnie jej najbardziej kontrowersyjny element. Projekt przewiduje, że świadczenie pieniężne dla stażysty nie może być niższe niż 35% przeciętnego wynagrodzenia w pierwszym kwartale roku poprzedniego, ogłaszanego przez Prezesa GUS w Monitorze Polskim.
W praktyce oznacza to, że przy przeciętnym wynagrodzeniu za I kwartał 2025 roku wynoszącym ok. 8 962 zł brutto, minimalne świadczenie dla stażysty wyniosłoby około 3 137 zł brutto miesięcznie — co odpowiada mniej więcej 75% płacy minimalnej w 2026 roku. Mechanizm jest automatyczny: wysokość świadczenia będzie corocznie aktualizowana wraz ze wzrostem przeciętnego wynagrodzenia, bez konieczności nowelizowania ustawy.
Jednocześnie wprowadzony zostaje górny limit — świadczenie nie może przekroczyć wysokości pełnego przeciętnego wynagrodzenia. Widełki są więc wyraźne: od 35% do 100% przeciętnej pensji. W przypadku staży realizowanych w niepełnym wymiarze godzin świadczenie będzie proporcjonalnie niższe.
Ważne dla pracodawców: ustawa wzoruje się na Kodeksie pracy w zakresie ochrony wynagrodzenia. Oznacza to, że świadczenie stażysty będzie objęte analogiczną ochroną jak wynagrodzenie pracownicze — nie można go potrącać bez jego zgody ponad ustawowe limity.
Umowa o staż — nowe zasady formalne
Staż będzie odbywał się na podstawie pisemnej umowy zawartej między stażystą a organizatorem. Maksymalny okres trwania umowy to sześć miesięcy, z możliwością przedłużenia o czas usprawiedliwionej nieobecności z powodu choroby.
Projekt wprowadza też coś, czego praktyki absolwenckie nigdy nie miały: okresy wypowiedzenia. Dotychczas pracodawca mógł rozstać się ze stażystą z dnia na dzień, bez żadnego uprzedzenia i uzasadnienia. Nowe przepisy to zmienią — choć szczegółowe długości okresów wypowiedzenia są jeszcze przedmiotem konsultacji.
Umowa o staż musi mieć formę pisemną — ustawa nie dopuszcza ustnych czy dorozumianych porozumień, które dotychczas były nagminne w praktyce.
Zakaz przyjmowania byłych pracowników na staż
Nie będzie możliwe przyjęcie na staż osoby, która pracowała w danej firmie w ciągu ostatnich dwóch lat. To przepis wymierzony wprost w proceder obchodzenia prawa — sytuację, w której firma zwalnia pracownika i przyjmuje go z powrotem jako darmowego (lub niskopłatnego) stażystę. Od 2026 roku taka praktyka będzie wprost nielegalna.
Czas pracy i dni wolne stażysty
Ustawodawca szczegółowo reguluje czas pracy i czas odpoczynku stażysty. Czas realizacji stażu nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin tygodniowo. Jeśli stażystą jest osoba niepełnosprawna ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, czas ten wynosi 7 godzin na dobę i przeciętnie 35 godzin tygodniowo.
Stażysta zyska prawo do dni wolnych. W pierwszych 90 dniach przysługiwać będzie 1 dzień wolny za każde 30 dni kalendarzowych odbywania stażu. Po przekroczeniu 90 dni — już 2 dni wolne za każde kolejne 30 dni. Dni wolne za ostatni miesiąc odbywania stażu muszą zostać udzielone przed terminem zakończenia stażu.
Przy sześciomiesięcznym stażu oznacza to łącznie co najmniej 9 dni wolnych — 3 za pierwsze 3 miesiące i 6 za kolejne 3 miesiące. To znacząca zmiana wobec obecnego stanu prawnego, w którym stażyście nie przysługiwały żadne dni wolne z mocy prawa.
Obowiązki organizatora stażu — co musi zapewnić pracodawca?
Nowa ustawa nakłada na firmy przyjmujące stażystów szereg konkretnych obowiązków organizacyjnych:
Opiekun stażu — organizator będzie musiał wyznaczyć konkretną osobę odpowiedzialną za merytoryczne prowadzenie stażysty. Nie może to być fikcyjna rola — opiekun ma realnie odpowiadać za komponent edukacyjny stażu.
Zaświadczenie po zakończeniu stażu — po zakończeniu stażu organizator będzie zobowiązany wystawić pisemne zaświadczenie o odbytym stażu najpóźniej w terminie 7 dni od dnia zakończenia. Zaświadczenie musi zawierać informacje o zakresie obowiązków i nabytych umiejętnościach — nie może być pustym formularzem.
Komponent edukacyjny — ustawa kładzie nacisk na to, by staż był rzeczywiście formą nauki, a nie darmową siłą roboczą. Nowe przepisy wyraźnie podkreślają, że przyjmowanie na staż osób posiadających już umiejętności i doświadczenie zawodowe niezbędne do wykonywania danego zawodu stanowi nadużycie. Innymi słowy: nie można traktować stażu jako formy „taniej” obsługi stanowisk, które powinny być zajęte przez pracowników.
Staż zdalny — ustawa dopuszcza realizację stażu w formie zdalnej, co jest dostosowaniem do realiów współczesnego rynku pracy. Warunki stażu zdalnego muszą jednak spełniać te same standardy co stacjonarny — w tym czas pracy, dni wolne i wynagrodzenie.
Kontrola PIP — nowe przepisy nadają Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienia do kontrolowania przestrzegania przepisów dotyczących staży. Dotychczas nikt nie kontrolował warunków praktyk absolwenckich na otwartym rynku — to jedna z najdotkliwszych luk obecnego systemu.
Koniec bezpłatnych staży — głosy za i przeciw
Reforma nie odbywa się w próżni. Środowisko pracodawców ma do niej poważne zastrzeżenia.
Polskie Towarzystwo Gospodarcze wskazuje, że regulacja jest przeregulowana i znacząco ogranicza elastyczność pracodawców. PTG zwraca uwagę, że ministerstwo nie przedstawiło danych o skali zjawiska bezpłatnych staży ani o tym, w jakim stopniu staże faktycznie zastępują umowy o pracę. PTG sugeruje również, że warto poczekać na zakończenie prac nad unijną dyrektywą w sprawie warunków pracy stażystów, bo wdrożenie polskiej ustawy wcześniej może skutkować koniecznością jej nowelizacji.
Konfederacja Lewiatan zgłasza wątpliwości interpretacyjne dotyczące sposobu przeliczania świadczenia pieniężnego na okres trwania umowy i proponuje powiązanie świadczenia z minimalnym wynagrodzeniem za pracę — na poziomie nie niższym niż 50% minimalnego wynagrodzenia za każdy miesiąc stażu, z możliwością wzrostu wraz z upływem stażu.
Z perspektywy pracowniczej i społecznej reforma jest jednak długo oczekiwana. Bezpłatne staże były nagminnie krytykowane przez związki zawodowe i organizacje reprezentujące młodych pracowników jako forma wyzysku korzystającego z luk prawnych. W wielu branżach — marketingu, mediach, agencjach eventowych, startupach technologicznych — bezpłatne „praktyki” trwały miesiącami i obejmowały pełnoetatowe obowiązki.
Co nowa ustawa o stażach oznacza w liczbach dla pracodawcy?
Dla firmy, która dotychczas przyjmowała stażystów bezpłatnie, zmiana jest fundamentalna. Przykładowe wyliczenie kosztów przy minimalnym świadczeniu (~3 137 zł brutto miesięcznie) za sześciomiesięczny staż:
- Świadczenie brutto: 3 137 zł × 6 = 18 822 zł
- Składki ZUS po stronie organizatora: stażysta będzie objęty ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnym — łączny koszt pracodawcy to około 120–125% kwoty brutto świadczenia
- Szacunkowy całkowity koszt 6-miesięcznego stażu: ok. 22 500–23 500 zł
To znaczący, ale nie zaporowy koszt dla większości firm. Warto pamiętać, że w zamian pracodawca zyskuje stażystę z jasno określonym statusem prawnym, bez ryzyka późniejszego kwestionowania przez PIP lub sąd, czy staż nie był ukrytą umową o pracę.
Kiedy nowa ustawa wejdzie w życie? Stan na kwiecień 2026
To pytanie, na które odpowiedź wciąż pozostaje otwarta. Pod koniec grudnia 2025 roku zakończyły się uzgodnienia międzyresortowe i konsultacje publiczne projektu ustawy o stażach (nr UD307). Mimo to Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wciąż nie opublikowało uwag zgłoszonych przez pozostałe resorty i partnerów społecznych.
Projekt musi jeszcze przejść przez Radę Ministrów, pierwsze i drugie czytanie w Sejmie, Senat i trafić do podpisu Prezydenta. W zależności od tempa prac legislacyjnych — i tego, czy pojawią się znaczące poprawki — ustawa może wejść w życie w drugiej połowie 2026 roku lub na początku 2027 roku.
Firmy, które planują programy stażowe na sezon letni 2026 lub jesień 2026, powinny już teraz monitorować postępy legislacyjne i przygotowywać procedury kadrowe pod nowe wymogi. Ryzyko jest po obu stronach: uruchomienie bezpłatnych staży tuż przed wejściem ustawy może skończyć się koniecznością natychmiastowego dostosowania — albo, co gorsza, postępowaniem kontrolnym PIP.
Praktyczna checklista dla pracodawców
Jeśli planujesz program stażowy w 2026 roku:
Śledź postępy legislacyjne — monitoruj stronę Rządowego Centrum Legislacji i komunikaty MRPiPS w sprawie projektu UD307.
Zaktualizuj wzory umów — przygotuj projekt umowy o staż zgodnej z nowymi wymogami: pisemna forma, okres trwania max 6 miesięcy, wynagrodzenie min. 35% przeciętnego wynagrodzenia.
Zaplanuj budżet — uwzględnij pełny koszt stażysty (świadczenie + składki ZUS) w planach zatrudnienia na 2026/2027.
Wyznacz opiekuna stażu — nie fikcyjnie, ale realnie. Osoba odpowiedzialna za edukacyjny komponent stażu musi mieć czas i kompetencje do tej roli.
Sprawdź historię zatrudnienia kandydata — nowe przepisy zakazują przyjmowania na staż osób, które pracowały w firmie w ciągu ostatnich 2 lat.
Zaplanuj dni wolne — wbuduj w harmonogram stażu obowiązkowe dni wolne (1 dzień/30 dni w pierwszych 90 dniach, 2 dni/30 dni powyżej 90 dni).
Przygotuj zaświadczenie końcowe — masz 7 dni od zakończenia stażu na wystawienie pisemnego zaświadczenia z informacją o zakresie obowiązków i nabytych umiejętnościach.
Podsumowanie — koniec bezpłatnych staży 2026 w 5 punktach
- Nowa ustawa o stażach zastąpi ustawę o praktykach absolwenckich z 2009 roku. Bezpłatna praktyka absolwencka zniknie z polskiego prawa.
- Minimalne wynagrodzenie za staż: 35% przeciętnego wynagrodzenia GUS — ok. 3 137 zł brutto miesięcznie przy obecnych stawkach. Aktualizowane automatycznie co rok.
- Maksymalny czas stażu: 6 miesięcy. Stażysta zyska dni wolne, ochronę czasu pracy i ubezpieczenie społeczne.
- Pracodawcy nie mogą przyjmować na staż osób, które pracowały w firmie w ciągu ostatnich 2 lat. Kontrolę przestrzegania przepisów przejmie PIP.
- Ustawa jest w trakcie procesu legislacyjnego — może wejść w życie w II połowie 2026 lub na początku 2027 roku. Firmy powinny przygotowywać się już teraz.
Koniec bezpłatnych staży 2026 to sygnał, że polski rynek pracy dojrzewa. Dla stażystów — pierwszy realny standard ochrony. Dla pracodawców — wyższy koszt, ale też jasny, bezpieczny prawnie schemat współpracy. I koniec ryzyka, że inspektor PIP zakwalifikuje bezpłatny staż jako ukrytą umowę o pracę z całymi tego konsekwencjami.
Brak komentarzy