Praca zdalna stała się dla milionów Polaków codziennością. Wielu pracowników traktuje home office jako pewnik — nieodłączny element swoich warunków zatrudnienia. Tymczasem eksperci prawa pracy alarmują: brak stosownego zapisu w umowie sprawia, że pracodawca może w każdej chwili wezwać pracownika do biura — całkowicie legalnie i bez jakiegokolwiek okresu wypowiedzenia takiego ustalenia.
Co mówi Kodeks pracy o pracy zdalnej?
Warto wiedzieć, że przepisy Kodeksu pracy — nawet po nowelizacji z 2023 roku, która formalnie uregulowała pracę zdalną — nie przyznają pracownikowi automatycznego prawa do wykonywania obowiązków służbowych poza siedzibą firmy. Kodeks pracy określa jedynie zasady i tryb wprowadzania pracy zdalnej, nie gwarantując jej jako domyślnej formy zatrudnienia. Oznacza to, że samo wykonywanie pracy zdalnej przez tygodnie czy miesiące — bez stosownego zapisu w umowie o pracę lub odrębnym porozumieniu — nie rodzi po stronie pracownika żadnego trwałego uprawnienia do kontynuowania tej formy świadczenia pracy.
Nieformalne ustalenia nie chronią pracownika
Eksperci wskazują, że w praktyce bardzo często dochodzi do sytuacji, w której praca zdalna funkcjonuje na podstawie nieformalnej zgody przełożonego — ustnej umowy, wiadomości e-mail lub zwyczaju panującego w danym dziale. Takie ustalenia nie mają jednak mocy wiążącej w świetle przepisów prawa pracy. Pracodawca, który dotychczas tolerował pracę z domu, ma pełne prawo cofnąć tę zgodę z dnia na dzień. Pracownik, który następnego ranka nie stawi się w biurze, naraża się na konsekwencje służbowe, łącznie z zarzutem nieusprawiedliwionej nieobecności. Utrata komfortu i elastyczności może nastąpić dosłownie w ciągu dwudziestu czterech godzin.
Jak skutecznie zabezpieczyć prawo do pracy zdalnej?
Specjaliści z zakresu prawa pracy rekomendują kilka konkretnych kroków, które pozwolą pracownikom realnie chronić swój tryb pracy:
- Sprawdzenie umowy o pracę — warto niezwłocznie zweryfikować, czy dokument zawiera zapis o miejscu wykonywania pracy lub o możliwości pracy zdalnej. Brak takiego zapisu to sygnał alarmowy.
- Zawarcie pisemnego porozumienia — jeśli praca zdalna odbywa się na podstawie ustaleń nieformalnych, należy dążyć do uregulowania tej kwestii na piśmie — jako aneks do umowy lub odrębne porozumienie o wykonywaniu pracy zdalnej, zgodnie z art. 6720 Kodeksu pracy.
- Powołanie się na regulamin lub porozumienie zakładowe — w niektórych firmach zasady pracy zdalnej są uregulowane w wewnętrznych dokumentach. Warto sprawdzić, czy takie dokumenty istnieją i czy pracownik jest nimi objęty.
- Dokumentowanie zgód pracodawcy — nawet jeśli formalne uregulowanie jest niemożliwe w krótkim czasie, warto zadbać o pisemne potwierdzenie każdorazowej zgody na pracę zdalną.
Praca zdalna jako element negocjacji warunków zatrudnienia
Eksperci podkreślają, że świadomość prawna pracowników w tym zakresie jest wciąż niewystarczająca. Wielu zatrudnionych nie zdaje sobie sprawy, że home office — choćby stosowany od lat — może zostać odebrany bez wypowiedzenia, jeśli nie został właściwie zapisany w dokumentach pracowniczych. Warto zatem potraktować najbliższą rozmowę z pracodawcą lub przegląd warunków umowy jako okazję do uregulowania tej kwestii. W interesie obu stron leży jasne określenie miejsca i trybu świadczenia pracy — pracodawca zyskuje pewność organizacyjną, a pracownik — realną ochronę swojego komfortu i elastyczności.
Najczęściej zadawane pytania
Czy pracodawca musi uprzedzić pracownika o powrocie do biura?
Jeśli praca zdalna nie została uregulowana pisemnie w umowie lub porozumieniu, pracodawca nie ma obowiązku zachowania żadnego okresu wypowiedzenia ani uprzedniego informowania pracownika. Może wezwać go do biura nawet z dnia na dzień. Jedynie pisemne porozumienie o pracy zdalnej — zawarte zgodnie z przepisami Kodeksu pracy — może przewidywać wiążący dla obu stron termin cofnięcia zgody na tę formę pracy.
Co zrobić, jeśli praca zdalna jest stosowana od dawna, ale nie ma jej w umowie?
Sam fakt długotrwałego wykonywania pracy zdalnej nie tworzy prawnego przywileju do jej kontynuowania. Eksperci zalecają jak najszybsze podjęcie rozmowy z pracodawcą i dążenie do zawarcia pisemnego aneksu do umowy lub odrębnego porozumienia o pracy zdalnej. Do czasu uregulowania tej kwestii pracownik powinien mieć świadomość, że jego sytuacja jest prawnie niestabilna.
Czy odmowa powrotu do biura może skutkować zwolnieniem?
Tak — jeśli pracodawca legalnie zobowiązał pracownika do stawienia się w miejscu pracy wskazanym w umowie, a pracownik odmawia wykonania tego polecenia bez uzasadnionej przyczyny, naraża się na poważne konsekwencje służbowe. W zależności od okoliczności może to skutkować upomnieniem, naganą, a w sk
Brak komentarzy