Od 13 kwietnia 2026 r. kontrolerzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponują nowymi uprawnieniami wobec osób przebywających na zwolnieniach lekarskich. Nowelizacja wskazuje, że ubezpieczony, który w trakcie L4 wykonuje pracę niezgodną z celem zwolnienia, może stracić zasiłek chorobowy za cały okres zwolnienia. Zmiany wprowadza ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, opublikowana w Dzienniku Ustaw pod pozycją 26 z 2026 r.
Nowelizacja wykracza poza samą kontrolę L4 — przebudowuje też zasady orzecznictwa ZUS i sposób doręczania pism, a od 2027 r. zmieni reguły zasiłkowe przy kilku etatach jednocześnie.
Jakie nowe uprawnienia kontrolne ma ZUS od 13 kwietnia 2026 r.?
Od tego dnia kontrolerzy ZUS mogą działać na podstawie przepisów ustawowych, a nie — jak dotąd — przestarzałego rozporządzenia z 1999 roku, które nowelizacja uchyla. Procedury kontrolne trafiły wprost do ustawy, co rozszerzyło kompetencje zarówno samego ZUS, jak i płatników składek. Kontroler może zażądać okazania dowodu tożsamości od osoby kontrolowanej, a przebieg weryfikacji dokumentuje się w protokole, do którego kontrolowany może wnieść zastrzeżenia.
W ramach nowych zasad kontroli ustawa wskazuje też możliwość pozbawienia zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeśli ubezpieczony w tym czasie zajmuje się czynnościami sprzecznymi z celem L4 — czyli np. wykonuje pracę zarobkową.
Kiedy fizjoterapeuci i pielęgniarki mogą wydawać orzeczenia ZUS?
Od 13 kwietnia 2026 r. fizjoterapeuci z odpowiednią specjalizacją biorą udział w kwalifikowaniu pacjentów do rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS. Pielęgniarki i pielęgniarze posiadający odpowiednią specjalizację zyskali od tego dnia możliwość wydawania orzeczeń w sprawach niezdolności do samodzielnej egzystencji.
Ma to znaczenie przede wszystkim dla osób starających się o dodatek pielęgnacyjny lub świadczenie uzupełniające — orzeczenie w takiej sprawie wydaje w tym wypadku lekarz orzecznik ZUS lub uprawniony specjalista pielęgniarstwa. Nowe kompetencje nie obejmują wystawiania elektronicznych zwolnień lekarskich (e-ZLA) — to zadanie pozostaje wyłącznie przy lekarzach.
Jak odwołać się od orzeczenia ZUS i ile czeka się na decyzję?
Osoba niezgadzająca się z orzeczeniem może złożyć sprzeciw za pośrednictwem ZUS, zasadniczo w ciągu 14 dni od jego otrzymania. Komisje lekarskie ZUS rozpatrują sprzeciwy do końca 2026 r. Ustawa wprowadziła też sztywny, 30-dniowy termin, w którym ZUS musi wydać orzeczenie, a ponadto doprecyzowała wymogi kwalifikacyjne i zasady wynagradzania osób orzekających — m.in. wymóg posiadania tytułu specjalisty w danej dziedzinie.
Jak zmienia się sposób doręczania pism przez ZUS?
Nowelizacja dostosowuje ZUS do przepisów o doręczeniach elektronicznych. Zawiadomienia o badaniach orzeczniczych, decyzje i inne pisma trafiają w pierwszej kolejności w formie cyfrowej — na profil informacyjny eZUS albo na adres do doręczeń elektronicznych.
Co zmieni się w zasiłkach przy kilku etatach od 2027 r.?
Od 1 stycznia 2027 r. zacznie obowiązywać możliwość niewystawiania przez lekarza L4 na dany tytuł ubezpieczenia, jeśli zażąda tego pacjent. Nowelizacja wprowadza w takiej sytuacji obowiązek poinformowania pracodawców oraz mechanizm jednego, wspólnego okresu zasiłkowego dla wszystkich tytułów ubezpieczenia chorobowego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy ZUS może odebrać zasiłek chorobowy za cały okres L4?
Tak. Zgodnie z nowelizacją obowiązującą od 13 kwietnia 2026 r., jeśli ubezpieczony w czasie zwolnienia wykonuje pracę niezgodną z jego celem, może stracić zasiłek chorobowy za cały okres zwolnienia.
Czy fizjoterapeuta może wystawić zwolnienie lekarskie?
Nie. Nowe uprawnienia fizjoterapeutów i pielęgniarek obejmują wyłącznie wydawanie określonych orzeczeń (np. w sprawach prewencji rentowej czy niezdolności do samodzielnej egzystencji) i nie dotyczą wystawiania e-ZLA.
Ile czasu ma ZUS na wydanie orzeczenia?
Ustawa wprowadziła sztywny, 30-dniowy termin na wydanie orzeczenia przez ZUS.
Źródła
- Infor Kadry: Ważne zmiany w ubezpieczeniach społecznych w 2026 i 2027 r. oraz rewolucja w orzecznictwie ZUS
- ISAP — Internetowy System Aktów Prawnych (Dz.U. 2026 poz. 26, ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych)
- ZUS — Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Czy Twój pracodawca już poinformował Cię o nowych uprawnieniach kontrolerów ZUS, które obowiązują od 13 kwietnia 2026 r.?
Stan prawny na dzień: 2026-10-21. Zakres: Nowe zasady kontroli i utraty zasiłku chorobowego za cały okres L4 dotyczą ubezpieczonych objętych ubezpieczeniem chorobowym, u których ZUS lub płatnik składek stwierdzi — w ramach kontroli prowadzonej na nowych zasadach od 13 kwietnia 2026 r. — wykonywanie pracy niezgodnej z celem zwolnienia lekarskiego. Czego nie obejmuje: Artykuł nie dotyczy osób wystawiających lub otrzymujących e-ZLA w ramach zwykłej procedury medycznej, bo to uprawnienie pozostaje wyłącznie przy lekarzach. Nie obejmuje też jeszcze przepisów o elastycznych zasiłkach przy kilku etatach, które zaczną obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2027 r., i nie precyzuje sposobu wyliczenia ani wysokości utraconego zasiłku poza samym faktem utraty prawa do niego za cały okres. Pochodzenie tekstu: Materiał przygotowany automatycznie na podstawie źródeł wymienionych powyżej i zweryfikowany pod kątem zgodności z nimi. Nie stanowi porady prawnej.
Brak komentarzy