Dwa dni albo szesnaście godzin w roku kalendarzowym – tyle, zgodnie z art. 148 § 1 Kodeksu pracy, wynosi zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej, z którego pracownik może skorzystać, gdy musi natychmiast zająć się nagłą sprawą rodzinną. Limit na 2026 rok trzeba wykorzystać najpóźniej do 31 grudnia, inaczej przepadnie. Za czas takiej nieobecności przysługuje 50 proc. wynagrodzenia.
Kiedy przysługuje zwolnienie z powodu siły wyższej?
Zwolnienie obowiązuje od kwietnia 2023 roku i ma pomóc pracownikom, którzy muszą natychmiast zareagować na nagłą sytuację rodzinną. Zgodnie z art. 148 § 1 Kodeksu pracy chodzi o pilne sprawy spowodowane chorobą lub wypadkiem, gdy niezbędna jest natychmiastowa obecność zatrudnionego. W praktyce może to dotyczyć odebrania chorego dziecka ze szkoły, wypadku rodzica lub małżonka, nagłej hospitalizacji bliskiej osoby albo gwałtownego pogorszenia jej stanu zdrowia.
Ile dni zwolnienia przysługuje w 2026 roku?
Osobie zatrudnionej na umowę o pracę przysługują w roku kalendarzowym dwa dni albo szesnaście godzin zwolnienia – wyboru dokonuje się przy składaniu pierwszego wniosku w danym roku. Rozliczenie godzinowe pozwala wyjść z pracy na kilka godzin, gdy sytuacja tego wymaga, natomiast wariant dniowy daje do dyspozycji dwa pełne dni wolne. Co istotne, ten limit jest niezależny od urlopu wypoczynkowego i w żaden sposób nie zmniejsza puli 20 lub 26 dni urlopu.
Czy zwolnienie z powodu siły wyższej jest płatne?
Za ten czas pracownik zachowuje prawo do połowy wynagrodzenia. To rozwiązanie różni się od urlopu na żądanie, który stanowi część urlopu wypoczynkowego i jest płatny w stu procentach – zwolnienie z powodu siły wyższej to odrębne, samodzielne uprawnienie pracownicze.
Jak zgłosić nieobecność z powodu siły wyższej?
Zgłoszenia można dokonać w dowolnej formie – tak wyjaśnia Państwowa Inspekcja Pracy. Nie ma wymogu osobistego stawienia się w firmie ani składania wniosku na papierze. Wystarczy telefon do przełożonego, SMS, e-mail albo wpis w firmowym systemie kadrowym, jeśli taka opcja jest dostępna. Kluczowe jest, by pracodawca dowiedział się o sytuacji najpóźniej w dniu, w którym pracownik chce skorzystać ze zwolnienia.
W zgłoszeniu warto krótko opisać powód nieobecności – wskazać, że chodzi o pilną sprawę rodzinną związaną z chorobą lub wypadkiem, która wymaga natychmiastowego zaangażowania – oraz określić, na jak długo potrzebne jest zwolnienie: na cały dzień czy tylko na kilka godzin. Dobrą praktyką jest zachowanie treści wysłanej wiadomości, co może się przydać jako dowód momentu zgłoszenia.
Wzór wniosku o zwolnienie z powodu siły wyższej
Wniosek nie musi być rozbudowany – powinien zawierać dane pracownika, termin i wymiar zwolnienia oraz przyczynę nieobecności. We wniosku warto powołać się na podstawę prawną, czyli art. 148¹ Kodeksu pracy, opisać krótko sytuację rodzinną wymagającą natychmiastowej obecności oraz wskazać dzień i wymiar zwolnienia, o które pracownik się ubiega, a także podać przyczynę nieobecności.
Gdy czasu na formalności brakuje, wystarczy krótka wiadomość do przełożonego z informacją o nagłej sytuacji rodzinnej, powołaniem się na art. 148 § 1 Kodeksu pracy i wskazaniem wymiaru zwolnienia, o które pracownik prosi.
Czy pracodawca może odmówić udzielenia zwolnienia?
Jeśli pracownik spełnia warunki wskazane w Kodeksie pracy i zgłosi potrzebę skorzystania ze zwolnienia we właściwym terminie, pracodawca ma obowiązek go udzielić. Nadmiar obowiązków w firmie, braki kadrowe czy niedogodność organizacyjna nie są podstawą do odmowy.
Czy trzeba przedstawić zaświadczenie lekarskie lub inny dowód?
Nie – przepisy nie przewidują obowiązku dostarczania zaświadczenia lekarskiego, dokumentacji ze szpitala ani żadnego innego dowodu potwierdzającego przyczynę nieobecności. Takie stanowisko zajęło Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w komunikacie z 30 stycznia 2024 roku, wskazując jednocześnie, że pracodawca nie może uzależniać udzielenia zwolnienia od przedstawienia takich dokumentów.
Czy można zgłosić zwolnienie dzień wcześniej?
Resort pracy w tym samym stanowisku z 30 stycznia 2024 roku dopuścił taką możliwość – nawet gdy zwolnienie miałoby objąć piątek i następujący po weekendzie poniedziałek. Jedynym zastrzeżeniem jest to, że sytuacja musi w pełni odpowiadać warunkom określonym w przepisach.
Do kiedy trzeba wykorzystać limit na 2026 rok?
Zwolnienie przysługuje w ramach danego roku kalendarzowego, więc pulę przewidzianą na 2026 rok należy wykorzystać najpóźniej do 31 grudnia tego roku – niewykorzystane dni lub godziny nie przechodzą na kolejny rok.
Warto też sprawdzić, czym różni się urlop na żądanie od zwykłego urlopu wypoczynkowego oraz jakie uprawnienia przysługują rodzicom w związku z opieką nad dzieckiem, bo oba tematy często są mylone z omawianym tu zwolnieniem.
FAQ – najczęstsze pytania
Czy zwolnienie z powodu siły wyższej pomniejsza urlop wypoczynkowy?
Nie. To odrębne uprawnienie, niezależne od puli 20 lub 26 dni urlopu wypoczynkowego.
Czy pracodawca może żądać zaświadczenia potwierdzającego przyczynę zwolnienia?
Nie – zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 30 stycznia 2024 roku pracodawca nie ma podstaw, by żądać takich dokumentów.
Co się stanie, jeśli pracownik nie wykorzysta limitu do końca roku?
Zwolnienie przysługuje w danym roku kalendarzowym, a limit na 2026 rok trzeba wykorzystać najpóźniej do 31 grudnia – po tym terminie przepada.
Źródła
- Gazeta Prawna: Są 2 dodatkowe dni wolnego z powodu siły wyższej w 2026
- Internetowy System Aktów Prawnych – Kodeks pracy (art. 148 § 1)
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Czy Twój pracodawca wie, że nie może żądać od Ciebie zaświadczenia lekarskiego przy zwolnieniu z powodu siły wyższej?
Stan prawny na dzień: 2026-10-28. Zakres: Dotyczy pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, którzy w danym roku kalendarzowym muszą natychmiast zająć się pilną sprawą rodzinną spowodowaną chorobą lub wypadkiem, wymagającą ich niezwłocznej obecności, zgodnie z art. 148 § 1 Kodeksu pracy. Czego nie obejmuje: Artykuł nie dotyczy osób zatrudnionych na innej podstawie niż umowa o pracę (np. zlecenie, B2B), nie omawia urlopu na żądanie jako takiego ani innych rodzajów zwolnień od pracy niewymienionych w tekście. Pochodzenie tekstu: Materiał przygotowany automatycznie na podstawie źródeł wymienionych powyżej i zweryfikowany pod kątem zgodności z nimi. Nie stanowi porady prawnej.
Brak komentarzy