Sąd Najwyższy orzekł, że sąd rozpoznający odwołanie od decyzji ZUS nie może wyjść poza przedmiot tej decyzji ani łączyć do wspólnego rozpoznania spraw dwóch różnych płatników składek. Uchwała zapadła na tle sprawy dotyczącej niemal 250 pracowników zatrudnionych jednocześnie na etacie i na zleceniu u powiązanych ze sobą firm. Sygnatura uchwały Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN to II UZP 4/26.
Czego dotyczyła sprawa przed Sądem Najwyższym?
Spór dotyczył zatrudnienia Mateusza M. w dwóch powiązanych kapitałowo spółkach: w Przedsiębiorstwie Techniczno-Handlowym (spółka M.) pracował na etacie, a w spółce E. wykonywał umowę zlecenia. Jak opisuje serwis Prawo.pl, spółka E. była zależna finansowo od spółki M., ponieważ to właśnie spółka M. zlecała jej usługi. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wydał w tej sprawie dwie odrębne decyzje 13 marca 2023 roku.
Pierwsza decyzja, skierowana do zleceniodawcy, czyli spółki E., stwierdzała, że ubezpieczony podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik tego podmiotu, a podstawa wymiaru składek zdrowotnych z tytułu zlecenia wynosi zero. Druga decyzja, adresowana do spółki M. jako formalnego pracodawcy, uznawała, że to nie ona jest płatnikiem składek z tytułu stosunku pracy, i ustalała zerową podstawę wymiaru składek społecznych po jej stronie.
Dlaczego sąd I instancji połączył obie sprawy?
Obie spółki złożyły osobne odwołania od swoich decyzji, ale Sąd Okręgowy w Poznaniu rozpoznał je łącznie. Jak relacjonuje Prawo.pl, zapadły wyrok okazał się niekorzystny dla spółki E. – sąd uznał, że to ona powinna odprowadzać składki pracownicze tak, jakby łączył ją z ubezpieczonym stosunek pracy.
Sprawa trafiła do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, który rozpatrując apelacje, powziął wątpliwość co do zgodności takiego połączenia spraw z procedurą cywilną. W toku postępowania zarysowały się dwie sprzeczne koncepcje. Pierwsza, szeroka, zakładała możliwość doliczenia w jednym postępowaniu do wynagrodzenia ze stosunku pracy kwot uzyskanych z innych tytułów, na przykład ze zlecenia – co pozwoliłoby uregulować sprawę kompleksowo w jednym procesie. Druga, wąska, zakładała bezwzględne związanie sądu zakresem decyzji ZUS i wykluczała łączenie spraw różnych podmiotów. Sąd Apelacyjny opowiedział się za pierwszym, szerszym rozwiązaniem, kierując się – jak wskazuje serwis – ekonomią procesową.
Co orzekł Sąd Najwyższy?
Sąd Najwyższy przyjął stanowisko przeciwne niż Sąd Apelacyjny. W uchwale z 27 października 2026 r. Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych stwierdziła, że w sytuacji, gdy ZUS wydaje dwie odrębne decyzje – jedną wobec zleceniodawcy, uznającą podleganie ubezpieczeniom jako pracownik, i drugą wobec formalnego pracodawcy, wykluczającą takie podleganie – łączenie i wspólne rozpoznawanie odwołań od tych decyzji nie jest dopuszczalne.
Jak podaje Prawo.pl, SN wskazał podstawę prawną takiego zakazu w art. 477(14) § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 321 § 1 k.p.c. Zgodnie z argumentacją przywołaną w uchwale, sąd nie może zmienić decyzji w ten sposób, że stwierdza podleganie ubezpieczeniom jako pracownik u drugiego płatnika, a jednocześnie dolicza do podstawy wymiaru składek z umowy o pracę wynagrodzenie uzyskane ze zlecenia u pierwszego płatnika – zwłaszcza gdy ten drugi płatnik takiej zmiany sam nie żądał.
Jakich argumentów użyły pełnomocniczki spółek?
Pełnomocnik spółki M., radca prawny Kornelia Kosecka-Brzezińska, przekonywała Sąd Najwyższy, że łączenie odrębnych spraw różnych podmiotów jest błędnym podejściem. Jak cytuje ją Prawo.pl, podkreślała, że ZUS wydał dwie odrębne decyzje i doręczył je osobno każdej ze spółek, a sąd I instancji wkroczył w rolę organu rentowego, naruszając przy tym zasadę dwuinstancyjności postępowania.
Podobne stanowisko zaprezentowała pełnomocnik spółki E., radca prawny Agnieszka Cent-Filar, która wskazywała, że wyrok sądu I instancji pogorszył sytuację jej klientki poprzez doliczenie składek, mimo że odwołanie spółki dotyczyło właśnie kwestii braku podlegania ubezpieczeniu społecznemu.
Kogo dotyczy ta uchwała SN?
Jak podaje Prawo.pl, zagadnienie prawne rozpoznawane przez Sąd Najwyższy dotyczyło sytuacji zbliżonej do losów niemal 250 pracowników. Chodzi o osoby zatrudnione równocześnie na etacie u jednego podmiotu i na umowie zlecenia u podmiotu z nim powiązanego, wobec których ZUS wydał odrębne decyzje dotyczące podlegania ubezpieczeniom.
FAQ – najczęstsze pytania
Czy sąd może samodzielnie połączyć dwie sprawy dotyczące różnych płatników składek?
Według uchwały SN z 27 października 2026 r. (sygn. II UZP 4/26) nie – łączenie i wspólne rozpoznawanie odwołań od odrębnych decyzji ZUS wydanych wobec różnych płatników składek nie jest dopuszczalne.
Na jakiej podstawie prawnej oparł się Sąd Najwyższy?
Jak podaje Prawo.pl, SN powołał się na art. 477(14) § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 321 § 1 k.p.c., które wyznaczają granice, w jakich sąd może rozstrzygać sprawę z odwołania od decyzji organu rentowego.
Ilu pracowników dotyczy problem opisany w uchwale?
Jak wskazuje serwis, zagadnienie prawne, którym zajął się SN, odnosiło się do sytuacji zbliżonej do niemal 250 pracowników zatrudnionych jednocześnie na etacie i zleceniu u powiązanych podmiotów.
Czy w Twojej firmie zdarza się, że ta sama osoba pracuje na etacie i na zleceniu u powiązanych podmiotów – i czy ZUS już przyjrzał się takiemu układowi?
Źródła
Stan prawny na dzień: 2026-10-29. Zakres: Uchwała dotyczy postępowań sądowych z odwołań od decyzji ZUS wydanych odrębnie wobec dwóch różnych płatników składek (zleceniodawcy i formalnego pracodawcy) w sprawie tej samej osoby ubezpieczonej, zatrudnionej jednocześnie na etacie i na umowie zlecenia u powiązanych podmiotów – jak w sprawie dotyczącej niemal 250 pracowników w podobnej sytuacji. Czego nie obejmuje: Uchwała nie dotyczy sytuacji, w których ZUS wydaje jedną decyzję wobec jednego płatnika składek, ani spraw, w których płatnik sam domaga się zmiany zakresu rozliczeń. Artykuł nie rozstrzyga też merytorycznie, czy Mateusz M. faktycznie podlegał ubezpieczeniom jako pracownik – to pozostaje do ustalenia w dalszym postępowaniu przed sądem apelacyjnym. Pochodzenie tekstu: Materiał przygotowany automatycznie na podstawie źródeł wymienionych powyżej i zweryfikowany pod kątem zgodności z nimi. Nie stanowi porady prawnej.
Brak komentarzy