Od 2026 roku o tym, czy inspektor pojawi się w firmie, ma decydować nie kolejność w kolejce, lecz algorytm oceniający ryzyko naruszenia przepisów. Zmianę wprowadza ustawa z 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego, a jej przepisy wchodziły w życie etapami – część od 13 lipca 2025 r., reszta od 1 stycznia 2026 r.
Jak działa nowy system typowania firm do kontroli
Zgodnie z opisem zawartym w artykule, znowelizowany art. 47 Prawa przedsiębiorców przewiduje, że kontrole planowe mają być poprzedzone okresową analizą prawdopodobieństwa naruszenia prawa. Analiza ta ma wskazywać obszary podmiotowe i przedmiotowe, w których ryzyko nieprawidłowości jest największe, a na jej podstawie przedsiębiorcy mają być przypisywani do jednej z trzech kategorii: niskiego, średniego lub wysokiego ryzyka.
Kategoria ryzyka ma bezpośrednio przekładać się na częstotliwość kontroli planowych. Jak wynika z opisanych przepisów, przy niskim ryzyku kontrola planowa ma się odbywać nie częściej niż raz na 5 lat, przy średnim – nie częściej niż raz na 3 lata. Dla firm zakwalifikowanych do wysokiego ryzyka nie przewidziano górnego limitu liczby kontroli – mają się one odbywać tak często, jak potrzeba do skutecznego egzekwowania przepisów.
Artykuł wskazuje też, że skrócono maksymalny łączny czas trwania kontroli w roku kalendarzowym. Od 13 lipca 2025 r. dla mikroprzedsiębiorcy limit ten spadł z 12 do 6 dni roboczych. Dla małych, średnich i pozostałych przedsiębiorców czas ten pozostał odpowiednio na poziomie 18, 24 i 48 dni roboczych.
Na czym opiera się algorytm ZUS
Według informacji przywołanych w artykule, ZUS deklaruje, że przy profilowaniu ryzyka korzysta m.in. z danych zawartych w formularzach ZUS IWA, informacji o rodzaju działalności według PKD, częstotliwości wypadków przy pracy, liczbie osób zatrudnionych w warunkach niebezpiecznych oraz historii wcześniejszych kontroli i stwierdzonych nieprawidłowości.
Z artykułu wynika, że ZUS zapowiedział już w 2025 r., iż priorytetem kontroli w 2026 r. będą umowy cywilnoprawne, w tym współpraca B2B i samozatrudnienie – sprawdzane pod kątem tego, czy w praktyce nie stanowią ukrytego stosunku pracy. Autor tekstu zwraca uwagę, że w połączeniu z kategoryzacją ryzyka firma, wobec której toczyło się wcześniej postępowanie o ustalenie stosunku pracy, może zostać zaklasyfikowana wyżej w rankingu ryzyka.
Jak typuje firmy Krajowa Administracja Skarbowa
Jak opisuje artykuł, KAS od lat rozbudowuje systemy analityczne oparte na sztucznej inteligencji, które mają identyfikować podmioty potencjalnie unikające opodatkowania, zaniżające dochody lub sztucznie obniżające zobowiązania podatkowe. Podstawą analiz mają być przede wszystkim dane z Jednolitego Pliku Kontrolnego – pliki JPK_VAT są przeszukiwane pod kątem takich zjawisk jak puste faktury, karuzele podatkowe czy odliczanie VAT z faktur, w których podatek należny nie został wykazany.
Autor podkreśla, że zakres danych wykorzystywanych przez fiskusa wykracza poza same deklaracje – obejmuje również informacje z systemów bankowych pozyskiwane przez system STIR, dane o transakcjach międzynarodowych, informacje z rejestrów publicznych oraz dane z międzynarodowej wymiany informacji podatkowych. Według opisu w artykule, systemy KAS uczą się także typowych wzorców zachowań w danej branży, aby wychwytywać odchylenia mogące świadczyć o nadużyciach.
Jakie sygnały mogą podnieść ryzyko kontroli
Z artykułu wynika, że w praktyce powtarza się kilka sygnałów ostrzegawczych branych pod uwagę przez algorytmy. Firma działająca w branży uznawanej za ryzykowną, często zmieniająca formy zatrudnienia lub istotnie odbiegająca od średnich rynkowych, może – jak wskazuje tekst – automatycznie trafić wyżej w rankingu ryzyka. Autor zwraca szczególną uwagę na nagłe zmiany w strukturze zatrudnienia jako jeden z sygnałów analizowanych przez systemy.
FAQ – najczęstsze pytania
Jak często może być kontrolowana firma o niskim ryzyku?
Jak podaje artykuł, przy niskim ryzyku kontrola planowa ma się odbywać nie częściej niż raz na 5 lat.
Co bierze pod uwagę ZUS przy ocenie ryzyka firmy?
Według informacji przytoczonych w artykule, ZUS deklaruje korzystanie z danych ZUS IWA, kodu PKD, częstotliwości wypadków przy pracy, liczby osób zatrudnionych w warunkach niebezpiecznych oraz historii wcześniejszych kontroli.
Ile może trwać kontrola u mikroprzedsiębiorcy?
Z artykułu wynika, że od 13 lipca 2025 r. maksymalny łączny czas kontroli u mikroprzedsiębiorcy w roku kalendarzowym skrócono z 12 do 6 dni roboczych.
Źródła
Stan prawny na dzień: 2026-09-17. Zakres: Artykuł dotyczy przedsiębiorców podlegających kontrolom planowym organów administracji (m.in. ZUS i KAS) w Polsce, w kontekście zmian wynikających z ustawy deregulacyjnej z 21 maja 2025 r., które wchodziły w życie od 13 lipca 2025 r. i od 1 stycznia 2026 r. Dotyczy w szczególności firm zatrudniających na podstawie umów cywilnoprawnych, B2B i samozatrudnienia, wskazanych jako priorytet kontroli ZUS w 2026 r., a także mikro-, małych, średnich i pozostałych przedsiębiorców w zakresie limitów czasu trwania kontroli. Czego nie obejmuje: Artykuł nie opisuje kontroli pozaplanowych ani doraźnych, nie precyzuje pełnej listy wskaźników używanych przez algorytmy, nie dotyczy pracowników zatrudnionych na umowę o pracę jako osób fizycznych (dotyczy relacji firma–zatrudniający), nie obejmuje sytuacji, w których analiza ryzyka w ogóle nie ma zastosowania (temat zasygnalizowany w spisie treści źródła, ale nierozwinięty w dostarczonym tekście), ani szczegółowych zasad transparentności typowania do kontroli. Pochodzenie tekstu: Materiał przygotowany automatycznie na podstawie źródeł wymienionych powyżej i zweryfikowany pod kątem zgodności z nimi. Nie stanowi porady prawnej.
Brak komentarzy