Ten temat na: Instagram
Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie oddalił odwołanie emerytki, która nigdy nie przystąpiła do otwartego funduszu emerytalnego i domagała się przeliczenia emerytury po 65. urodzinach na zasadach z art. 26c ustawy emerytalnej. W wyroku z 25 września 2026 r. sąd wskazał, że ten mechanizm obejmuje wyłącznie osoby z prawem do okresowej emerytury kapitałowej — a kobieta nigdy go nie nabyła. To, że łączna stawka jej składki emerytalnej wynosiła tyle samo (19,52 proc.) co u rówieśniczek, które wybrały OFE, nie miało znaczenia.
Dlaczego sąd oddalił odwołanie emerytki, która nigdy nie była w OFE?
Sąd uznał, że art. 26c łączy prawo do specjalnego przeliczenia wyłącznie z wcześniejszym nabyciem okresowej emerytury kapitałowej, a tego warunku kobieta nie spełniała. W uzasadnieniu, opublikowanym 13 listopada, podkreślił też, że odwołująca się należała do roczników, dla których reforma emerytalna dawała możliwość wyboru: przystąpić do OFE albo nie. Zdaniem sądu zbliżony poziom odprowadzanych składek nie uzasadnia stosowania jednakowych reguł wyliczenia emerytury dla obu grup kobiet.
Sąd nie znalazł też podstaw, by w tej sprawie zwrócić się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, o co wnioskowała emerytka, powołując się na zasadę równości. Odrzucił również potrzebę powołania biegłego: uznał, że zanim ktokolwiek policzy, o ile mogłaby wzrosnąć emerytura, trzeba najpierw rozstrzygnąć, czy żądany sposób przeliczenia w ogóle ma zastosowanie do tej kobiety. Z tego powodu z uzasadnienia nie da się odczytać, jaką kwotę odwołująca się mogłaby zyskać, gdyby wygrała.
Jak wyglądała droga emerytki do sądu?
Kobieta przez pewien czas pobierała wcześniejszą emeryturę; dopiero w 2018 r. ZUS ustalił jej prawo do emerytury powszechnej. Nie przystąpiła wcześniej do OFE, więc nie miała też prawa do okresowej emerytury kapitałowej. Gdy złożyła wniosek o ponowne wyliczenie świadczenia na zasadach z art. 26c, Zakład odmówił — decyzja zapadła 20 sierpnia 2025 r. W odwołaniu kobieta argumentowała, że skoro łączna stawka składki wynosiła 19,52 proc. niezależnie od wyboru OFE, odmienny sposób księgowania składek nie powinien decydować o dostępie do przeliczenia. Sąd się z tym nie zgodził i odwołanie oddalił.
Kiedy ZUS przelicza emeryturę po 65. urodzinach?
Zgodnie z art. 26c ustawy emerytalnej, ZUS z urzędu przelicza emeryturę z FUS po ukończeniu przez kobietę 65 lat, jeśli do dnia przed urodzinami pobierała ona okresową emeryturę kapitałową. Przepis obejmuje też sytuację, w której ZUS przyznał prawo do obu świadczeń, ale wypłata emerytury była zawieszona na podstawie art. 103a z powodu kontynuowania zatrudnienia. Na nową podstawę składają się trzy elementy: zwaloryzowane składki z konta w ZUS, zwaloryzowany kapitał początkowy, o ile go ustalono, oraz środki zapisane na subkoncie. Kwotę tę ZUS dzieli przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku 65 lat, ustalone w tablicy GUS obowiązującej w dniu urodzin.
Przepisy chronią jednak dotychczasowy poziom świadczenia: nowo wyliczona emerytura z FUS nie może wypaść niżej niż suma dotychczasowej emerytury z FUS oraz okresowej emerytury kapitałowej, jakie przysługiwały dzień wcześniej. Gdyby więc łączna kwota obu świadczeń wynosiła 3200 zł brutto, a nowe wyliczenie wypadło na 3150 zł brutto, ZUS i tak zagwarantowałby wypłatę w wysokości co najmniej 3200 zł brutto.
Czy samo ukończenie 65 lat wystarczy do przeliczenia?
Nie — sam wiek nie jest podstawą przeliczenia z art. 26c, jeśli ZUS nigdy nie przyznał danej osobie okresowej emerytury kapitałowej. Mechanizm z urzędu działa tylko wtedy, gdy kobieta faktycznie pobierała tę emeryturę do dnia przed 65. urodzinami. Dodatkowo, jeśli prawo do okresowej emerytury kapitałowej istniało już 1 października 2017 r., czyli w dniu wejścia w życie nowych zasad, zastosowanie mogą mieć przepisy przejściowe — w przewidzianym w nich okresie przeliczenie po 65. urodzinach następuje na wniosek, a nie automatycznie.
Jak reaguje ministerstwo i Sejm na petycje kobiet z roczników 1949–1968?
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (resort pracy) pozostawiło bez rozpatrzenia petycję nr 193-2026, która postulowała zmianę ustawy dla kobiet urodzonych w latach 1949–1968 i nigdy nie należących do OFE — autorka chciała dla nich dostępu do zasad analogicznych do art. 26c po 65. urodzinach. Resort odpowiedział na nią 16 września 2026 r., wskazując, że sprawą zajmował się już wcześniej w ramach wystąpienia nr 13-2025, i pozostawił petycję bez rozpatrzenia. W sejmowym rejestrze pod numerem BKSP-153-X-1282/26 znajduje się inna, złożona 1 września 2026 r., petycja dotycząca tej samej sprawy; trafiła ona do Komisji do Spraw Petycji. Ta sama komisja w czerwcu nie uwzględniła żądania zgłoszonego w innej, wcześniejszej petycji — tam postulowano, by prawo do analogicznego przeliczenia objęło każdą kobietę po 65. roku życia. Na razie to więc tylko postulat, nie zmienione prawo.
Czy emerytka bez OFE może przeliczyć świadczenie na innej podstawie?
Tak — jeśli po przyznaniu emerytury kontynuowała pracę albo odnalazła dokumenty z dawnego zakładu pracy. Gdy na koncie w ZUS pojawiły się nowe składki, np. z dalszego zatrudnienia na etacie, albo gdy pojawiły się nowe dowody dotyczące kapitału początkowego — na przykład zaświadczenie o zarobkach sprzed 1999 r. odzyskane z archiwum, którego ZUS wcześniej nie uwzględnił — można wystąpić o ponowne obliczenie świadczenia. Służy do tego formularz ERPO, na którym składa się wniosek o ponowne obliczenie świadczenia. Przy uwzględnianiu nowych składek z dalszej pracy ZUS wylicza, o ile z tego powodu wzrośnie świadczenie; podstawą prawną takiego przeliczenia jest art. 108 ustawy emerytalnej.
Najczęściej zadawane pytania
Czy taka sama stawka składki (19,52 proc.) wystarczy do przeliczenia emerytury po 65. urodzinach?
Nie. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie uznał, że art. 26c wymaga wcześniejszego nabycia prawa do okresowej emerytury kapitałowej, a porównywalna wysokość składek emerytalnych u kobiet z OFE i bez OFE nie zastępuje tego warunku.
Kiedy ZUS przelicza emeryturę z urzędu po 65. roku życia?
Co do zasady wtedy, gdy kobieta pobierała okresową emeryturę kapitałową do dnia przed 65. urodzinami (art. 26c ustawy emerytalnej); możliwe są też przepisy przejściowe dla osób, którym prawo do tej emerytury istniało już 1 października 2017 r. — w ich przypadku przeliczenie następuje na wniosek.
Czy kobiety z roczników 1949–1968 bez OFE doczekają się zmiany przepisów?
Na razie to tylko postulat zgłoszony w petycjach do ministerstwa i Sejmu. Ministerstwo pozostawiło jedną z nich (nr 193-2026) bez rozpatrzenia, a sejmowa Komisja do Spraw Petycji w czerwcu nie uwzględniła analogicznego żądania z innej, wcześniejszej petycji. Kolejna petycja w tej sprawie, zgłoszona 1 września 2026 r. (nr BKSP-153-X-1282/26), trafiła właśnie do tej komisji i czeka na rozpatrzenie.
Źródła
- Gazeta Prawna: artykuł o odmowie przeliczenia emerytury po 65. urodzinach
- ZUS — strona instytucji
- GUS — strona instytucji (tablice trwania życia)
- Internetowy System Aktów Prawnych — ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
- Sejm RP — wykaz petycji (nr BKSP-153-X-1282/26)
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
- Trybunał Konstytucyjny
Czy Ty albo ktoś z Twojej rodziny nigdy nie przystąpił do OFE i zastanawia się, czy po 65. urodzinach przysługuje mu przeliczenie emerytury?
Stan prawny na dzień: 2026-11-15. Zakres: Dotyczy kobiet, które nigdy nie przystąpiły do OFE i nie nabyły prawa do okresowej emerytury kapitałowej, a które po 65. urodzinach chciałyby przeliczenia emerytury na zasadach z art. 26c ustawy emerytalnej — wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z 25 września 2026 r. potwierdza, że w ich przypadku sam wiek i porównywalna stawka składki (19,52 proc.) nie wystarczą. Dotyczy też kobiet, którym ZUS faktycznie przyznał okresową emeryturę kapitałową i które pobierały ją do dnia przed 65. urodzinami — dla nich przeliczenie z urzędu po 65. urodzinach, a w okresie objętym przepisami przejściowymi (gdy prawo do tej emerytury istniało już 1 października 2017 r.) na wniosek, jest możliwe na podstawie art. 26c. Czego nie obejmuje: Artykuł nie rozstrzyga, o ile wzrosłaby emerytura odwołującej się, gdyby przeliczenie było możliwe — sąd uznał to pytanie za bezprzedmiotowe wobec oddalenia odwołania. Nie dotyczy ogólnej zmiany przepisów dla wszystkich kobiet z roczników 1949–1968 bez OFE — to wyłącznie postulat z petycji do ministerstwa i Sejmu, nad którym nie zapadła ostateczna decyzja ustawodawcza, nie obowiązujące prawo. Nie obejmuje też w szczegółach przeliczenia na podstawie nowych składek z dalszej pracy czy odzyskanych dokumentów o kapitale początkowym (art. 108) — to osobna podstawa prawna, niezależna od wyroku opisanego w artykule. Pochodzenie tekstu: Materiał przygotowany automatycznie na podstawie źródeł wymienionych powyżej i zweryfikowany pod kątem zgodności z nimi. Nie stanowi porady prawnej.
Brak komentarzy