ZUS informuje, że rodzina zmarłego może odzyskać niewypłaconą emeryturę lub rentę, jeśli zakład nie zdążył przekazać pieniędzy za miesiąc śmierci albo nie dokończył sprawy o świadczenie. Jak podaje ZUS, wniosek o te pieniądze, nazywane niezrealizowanym świadczeniem, trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci – po tym terminie prawo do wypłaty co do zasady wygasa.
Czym jest niezrealizowane świadczenie z ZUS?
Niezrealizowane świadczenie to – jak wyjaśnia ZUS – emerytura lub renta, która była należna zmarłemu, ale nie trafiła do niego za życia. Zgodnie z informacją ZUS, uprawnienie do emerytury lub renty obejmuje, co do zasady, także miesiąc, w którym doszło do zgonu, a wstrzymanie wypłaty następuje dopiero od miesiąca kolejnego. ZUS wyjaśnia, że jeśli pieniądze za miesiąc śmierci zostały już przekazane, kolejna wypłata z tytułu niezrealizowanego świadczenia nie powstaje.
Jak podaje ZUS, o wypłatę mogą ubiegać się też bliscy osoby, która zdążyła złożyć wniosek o emeryturę lub rentę, ale zmarła, zanim zapadła decyzja. W takiej sytuacji zakład ustala, czy zmarły spełniał warunki do świadczenia i jaka kwota faktycznie mu przysługiwała – informuje ZUS. To samo dotyczy sytuacji, w której osoba pobierająca świadczenie wnioskowała o jego przeliczenie, lecz zmarła, zanim sprawa się zakończyła – jak wskazuje ZUS. Gdyby po rozpatrzeniu takiego wniosku wyszło, że należało mu się wyrównanie, o jego wypłatę – zgodnie z informacją ZUS – mogą ubiegać się uprawnieni członkowie rodziny.
Kto ma pierwszeństwo do pieniędzy po zmarłym?
ZUS stosuje trzy grupy uprawnionych i ściśle określoną kolejność między nimi – kolejna grupa liczy się dopiero wtedy, gdy nie ma nikogo z poprzedniej.
- Para małżeńska oraz dzieci, które wraz ze zmarłym prowadziły wspólne gospodarstwo domowe – są pierwsi w kolejności według ZUS.
- Małżonek i dzieci mieszkający i gospodarujący osobno od zmarłego – ale wyłącznie wtedy, gdy nikogo z pierwszej grupy nie ma.
- Dalsza rodzina z prawem do renty rodzinnej oraz osoby, na których utrzymaniu pozostawał zmarły – dopiero gdy brakuje małżonka i dzieci z obu poprzednich grup.
ZUS podaje przykład: gdy zmarła kobieta mieszkała i prowadziła dom wspólnie z mężem, a ich dorosły syn gospodarował osobno, to mąż – a nie syn – ma pierwszeństwo do pieniędzy. Samo pokrewieństwo, jak podkreśla zakład, nie wystarcza, by wyprzedzić osobę z wcześniejszej grupy uprawnionych.
Kiedy w tej samej grupie znajdzie się więcej uprawnionych – na przykład dwoje dzieci wspólnie gospodarujących ze zmarłym rodzicem – ZUS, jak informuje, dzieli pieniądze po równo między nich. Ponieważ o kolejności decyduje właśnie prowadzenie wspólnego gospodarstwa, ZUS może zażądać oświadczenia albo innych dowodów, które to potwierdzą.
Ile czasu jest na złożenie wniosku o wypłatę?
ZUS zaleca złożenie wniosku najpóźniej w ciągu 12 miesięcy, licząc od dnia śmierci osoby uprawnionej do świadczenia. Po upływie tego czasu prawo do pieniędzy, co do zasady, wygasa. Jak podaje ZUS, istnieje wyjątek – termin nie zamyka sprawy, jeśli przed jego upływem złożono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania zmarłego.
Chodzi o przypadki, w których postępowanie o emeryturę lub rentę nie zdążyło się zakończyć, zanim wnioskodawca zmarł. Gdy więc ktoś umiera, nie doczekawszy decyzji w sprawie emerytury albo jej przeliczenia, bliski może zgłosić się do ZUS z wnioskiem o kontynuowanie tej sprawy.
Jak złożyć wniosek ENS i jakie dokumenty są potrzebne?
Wniosek nosi symbol ENS – to formularz, przez który rodzina ubiega się o niezrealizowane świadczenia należne osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jak wyjaśnia ZUS. Formularz można odebrać w placówce ZUS albo pobrać ze strony internetowej zakładu.
W zależności od sytuacji ZUS może poprosić o:
- odpis aktu zgonu – niepotrzebny, jeśli trafił już do ZUS wcześniej, np. przy zasiłku pogrzebowym;
- odpis aktu małżeństwa, gdy wniosek składa współmałżonek;
- odpis aktu urodzenia, gdy wnioskuje dziecko zmarłego;
- oświadczenie lub inny dowód na wspólne gospodarstwo domowe ze zmarłym albo na to, że się go utrzymywało.
ZUS dodaje, że osoba składająca wniosek może zamiast części dokumentów dołączyć oświadczenie EASC, które pozwala zakładowi samodzielnie pobrać akty stanu cywilnego z elektronicznego rejestru. Jak informuje ZUS, wniosek trafia do zakładu na trzy sposoby: osobiście w placówce, listownie albo elektronicznie przez PUE/eZUS, a sprawę może też prowadzić pełnomocnik. Przy wniosku elektronicznym ZUS zastrzega, że oryginały dokumentów trzeba i tak donieść do placówki albo wysłać pocztą.
Ile pieniędzy wypłaci ZUS i kiedy zapadnie decyzja?
Jak podkreśla ZUS, nie istnieje jedna stawka niezrealizowanego świadczenia – wysokość zależy od tego, jakie pieniądze i za jaki okres faktycznie należały się zmarłemu, a także od liczby osób uprawnionych do podziału. Raz będzie to emerytura niewypłacona za miesiąc zgonu, innym razem – kwota, która wyszła dopiero po zakończeniu postępowania o przyznanie albo przeliczenie świadczenia.
ZUS zaznacza też, że gdy zmarły nie spełniał warunków do emerytury albo przeliczenie nie dawało podstaw do wyrównania, sam fakt śmierci nie tworzy prawa do żadnej wypłaty. Decyzję, jak podaje ZUS, zakład wydaje w ciągu 30 dni od momentu, gdy wyjaśni ostatnią okoliczność potrzebną do jej podjęcia. W praktyce oznacza to, że realny czas oczekiwania zależy też od tego, jak szybko uda się skompletować i zweryfikować potrzebne dokumenty.
Najczęściej zadawane pytania
Czy rodzina dostanie pieniądze, jeśli ZUS już wypłacił emeryturę za miesiąc śmierci?
Nie – z informacji ZUS wynika, że jeśli świadczenie za ten miesiąc zostało już przekazane, nie powstaje kolejna wypłata z tytułu niezrealizowanego świadczenia.
Co się dzieje, gdy minie 12 miesięcy od śmierci?
ZUS wskazuje, że co do zasady prawo do wypłaty wtedy wygasa – chyba że wcześniej złożono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania zmarłego.
Czy dorosłe dziecko mieszkające osobno ma takie samo pierwszeństwo jak współmałżonek?
Nie – zgodnie z przykładem podanym przez ZUS, samo pokrewieństwo nie daje pierwszeństwa przed osobą z wcześniejszej grupy, np. małżonkiem, który prowadził ze zmarłym wspólne gospodarstwo domowe.
Źródła
- Gazeta Prawna: ZUS może wypłacić emeryturę po zmarłym. Jak złożyć wniosek?
- ZUS – oficjalna strona zakładu
Czy wiesz, że po stracie bliskiego Twoja rodzina ma tylko 12 miesięcy na złożenie wniosku ENS do ZUS?
Stan prawny na dzień: 2026-10-27. Zakres: Dotyczy rodzin osób zmarłych, którym ZUS nie wypłacił należnej emerytury lub renty za miesiąc śmierci, albo które zmarły w trakcie postępowania o przyznanie lub przeliczenie świadczenia. Wymaga złożenia wniosku ENS w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci (chyba że wcześniej zgłoszono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania) i przestrzegania kolejności pierwszeństwa osób uprawnionych wskazanej przez ZUS. Czego nie obejmuje: Artykuł, według informacji ZUS przywołanych w materiale źródłowym, nie dotyczy sytuacji, w której świadczenie za miesiąc śmierci zostało już wypłacone, ani przypadków, gdy zmarły nie spełniał warunków do emerytury lub renty, albo przeliczenie nie dawało prawa do wyrównania – wtedy sama śmierć nie tworzy prawa do wypłaty. Tekst źródłowy urywa się przed wątkiem rozliczenia tych pieniędzy w PIT, więc ta kwestia pozostaje poza zakresem artykułu. Pochodzenie tekstu: Materiał przygotowany automatycznie na podstawie źródeł wymienionych powyżej i zweryfikowany pod kątem zgodności z nimi. Nie stanowi porady prawnej.
Brak komentarzy